Entübasyonun tarihinin 5500 yıl öncesine dayandığını biliyor muydunuz?

Entübe hastalığı nedir? Entübasyon neden ve nasıl uygulanır? COVID-19 için önemi

GEREKLİ BİLGİLER 15.12.2020, 16:04 21.12.2020, 01:30
62

Entübe hastalığı nedir? Entübasyon neden ve nasıl uygulanır? COVID-19 için önemi

COVID-19 Pandemisi, birçok yeni kelime ve kavramla tanışmamıza neden oldu. Bunların başında da entübe gelmekte. Sağlık çalışanlarının – özellikle ameliyat ve yoğun bakım ekibinin – çok iyi bildiği bu terimin yanlış algılandığını görüyoruz. Entübe hastalığı tabiri yanlış bir ifadedir. Entübe olma durumu veya entübasyon işlemi bir hastalık değil, gerekli durumlarda uygulanan tıbbi bir yaklaşım veya tedavidir.

Entübe etmek ne demektir? Nasıl uygulanır?

Tıp diline ait bir terim olan entübasyonun tanımını en basit şekilde yapmak gerekirse; soluk borusuna bir tüp (hortum, boru) yerleştirilmesidir. Kökeni İngilizce olan bu kelimenin orjinali “intubation”dur. İngilizce in-tuba-tion kelimesindeki “in” içine, içeri; “tuba” tüp, içi boş silindirik yapı, boru; “tion” eki ise bir eylemi gerçekleştirmesi anlamındadır. Yani kelime tüpün içeri yerleştirilmesi işlemini temsil etmektedir, tıp terminolojisi dışında kullanımı nadirdir. Entübasyon işlemi ifade edilirken, “hasta entübe edildi”, “entübe şekilde takip edilen hasta” gibi Türkçe cümle kalıbında yer bulabilmektedir. Bu işlem ağız içine yerleştirilip soluk borusunun girişinin görülmesini sağlayan bir alet (laringoskop) sayesinde gerçekleştirilir.

endotrakeal entübasyon nasıl yapılır

Bir insanın soluk borusuna neden bir tüp yerleştirilir?

Bu sorunun cevabı, yani entübasyonun neden gerçekleştirildiğini bilmek bu işlemi daha iyi anlamamızı sağlayacaktır. Yukarıdaki görselde entübasyon işlemi uygulanmış bir insan bedeni çizimi görüyoruz (yan kesitten bakış). Bu görseli incelersek soluk borusuna yerleştirilen tüpü fark ettiğimizde bu tüpün orda bulunma amacı konusunda kabaca fikir yürütebiliriz. Ama önce soluk borusunun 2 ana bronşa ayrılarak 2 akciğerimize hava transferi sağladığını not düşelim.

Nefes alıp verdiğimiz havayı akciğerlerimize ileten bir borunun içine neden başka bir boru yerleştiriliyor? Bunun bir tedavi yaklaşımı olduğunu aklımızda bulundurup, teknik olarak düşündüğümüzde, entübasyonun akciğerlere havayı iletmek için yapılan bir işlem olduğunu çıkarabiliriz. Ama neden diyerek, merakımızda ısrarcı olursak: Nefes alıp verme yani soluma eylemi ile alakalı bir sorun veya riske atan bir durum olması gerekir ki böyle agresif bir tedavi söz konusu olsun, cevabı da kendiliğinden gelecektir.

Yüzeysel tıp bilgisi ve yalnızca teknik olarak akıl yürütme ile bu işlemi kabaca anlamanın ötesinde entübasyonun gerektiren tıbbi durumları veya hastalıkları gözden geçirelim.

Entübasyonun gerekli olduğu tıbbi durumlar

Hayati bir işlev olan nefes alıp verme işinin amacı; vücudumuza tüm hücrelere yaşamın devamlılığı için gerekli olan oksijeni temin etmek ve hücre metabolizmasının atığı olan karbondioksiti (hücreyi bir fabrika gibi düşünürsek, karbondioksit fabrika dumanı) vücuttan atmaktır. Bu işten sorumlu olan sisteme solunum sistemi ve ilgili organlara da solunum sistemi organları denir. Alınan soluğun ilk giriş yerlerinden başlayarak sayarsak, ağız, burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar ve akciğerler solunum sistemi organlarıdır.

akciğer anatomisi nedir

Solunum sistemini oluşturan organlarda yapısal ve/veya işlevsel bir bozukluk söz konusu olduğunda solunum sistemi hastalıkları ile karşı karşıya kalınır. Bu hastalıkların özellikle ağırlaştığı durumlarda hasta solunum fonksiyonunda ciddi yetersizlik gelişirse bu fonksiyonu sürmesini sağlayacak bir tedavi gerekir. Bu tedaviye mekanik ventilasyon denmektedir. Mekanik ventilasyon tıbbi bir cihaz aracılığıyla hastanın akciğerlerine hava giriş çıkışını sağlanmasıdır. Bu cihaza mekanik ventilatör veya yalnızca ventilatör denilmektedir. COVID-19 Pandemisi'nin etkilerini iyice hissettirdiği Mart-Nisan aylarında, birçok Avrupa ülkesi, ventilatör stoklarının yetersizliği ile yüzleşmek zorudna kaldı ve hatta bu nedenle yaşam kayıpları bildirildi.

mekanik ventilatör nedir entübe hasta covid 19 yoğun bakım

Solunum fonksiyonunun yerine getirilmesindeki bozukluklara solunum yetmezliği olarak ifade edilir. Mekanik ventilasyon tedavisi ciddi solunum yetmezliği gelişen hastalar 2 şekilde mekanik ventilasyon tedavisi uygulanır.

  1. Birinci yol hastanın yüzüne sıkıca oturan bir maske yerleştirilir ve bu maske aracılığıyla mekanik ventilatör desteği sağlanır. Buna invaziv-olmayan mekanik ventilasyon denir. Solunum yetmezlikli hastalarda bu tedavi yeterli olabildiği gibi bazen yeterli olmamakta ve bir basamak üstü mekanik ventilasyon yaklaşımı uygulamak gerekmektedir.
  2. İkinci mekanik ventilasyon yönteminde entübasyon işlemi gerçekleştirilir. Hasta bir maske aracılığıyla değil soluk borusuna yerleştirilen bir tüp aracılığıyla solunum desteği sağlanır yani makinaya bağlanır. Buna invaziv mekanik ventilasyon denir.

Entübasyonun tarihinin 5500 yıl öncesine dayandığını biliyor muydunuz?

Yaşamı tehdit eden solunum problemi durumunda soluk borusuna bir yol açılması insanlık tarihinde ilk olarak MÖ 3500 yıllarına ait Mısır tabletlerinde görülmüştür.

Solunum problemi durumunda soluk borusuna bir delik açılması tarihte ilk MÖ 3500 yıllarına Mısır tabletleri

O tarihlerden 19. yüzyılın ortalarına kadarki süreçte soluk borusuna alternatif bir giriş sağlamak için boynun ön kısmından cerrahi yöntemle açıklık sağlama (trakeotomi) teknikleri kullanıldı. İbni-Sina ünlü eseri El Kanun fi’t-Tıp’da soluk almayı sağlamak için yapılması gereken entübasyondan bahsetmiştir (1025). Günümüz tıbbında uygulanan, bu yazıda bahsettiğimiz şekildeki entübasyona öncü olan yaklaşımlar 19. yüzyılın ikinci yarısında görülmektedir. Soluk borusunun girişini görmeyi sağlayan aletlerin günümüzde video görüntüsü sağlayarak işlev sağlayan modelleri bulunmaktadır.

Hastayı makinaya bağlamak...

Doktorlar hastanın mekanik ventilasyon tedavisini hasta yakınlarına açıklamak için “hastayı makinaya bağladık”, “hastayı uyuttuk” veya “hastayı uyutup makinaya bağladık” şeklinde ifadeler kullanırlar. Hastanın uyutulmasındaki temel neden entübasyon işleminin uyanık bir hastaya yapılmasının bilinci açık bir hastada çok çok zor olmasıdır.

Ağız boşluğu ve yutak bölgesinin devamında önlü arkalı boru tipinde 2 organ bulunmaktadır. Biri sindirim sisteminin parçası olan yemek borusu, diğeri ise soluk borusudur. Yemek borusu işlevi gereği yuttuğumuz katı ve sıvı gıda maddelerinin geçişini sağlarken, soluk borusu yukarda da belirttiğimiz gibi akciğerlere aldığımız soluk havasını iletir. Soluk borusu yapısı ve fonksiyonu gereği hava dışında hiçbir şeyin akciğerlere geçmemesi için refleks mekanizmalara sahiptir. Örneğin su içerken çok küçük bir miktarda suyu bile soluk borusuna kaçırdığımızda, soluk borusu refleksi devreye girer ve şiddetle öksürürüz. Soluk borumuzun içine kaçan bir damla su bile boğulma hissi yaratıp bizi öksürüğe boğan bir durum oluşturuyorken bir tüpü yerleştirilmesini bilinci açık bir insanın tolere edebilmesi beklenemez. Bunun yanında soluk borusunun girişini görmek için ağıza alet yerleştirilmesi de yine bilinç açıkken tolere edilemez.

Entübasyonu gerçekleştirebilmek için çoğunlukla genel anestezi ilaçlarıyla hem bilinç ortadan kaldırılır hem de kaslar ilaçlarla gevşetilerek refleks yanıtların ortaya çıkması önlenir.

Elbette her tıbbi müdahale gibi başlı başına entübasyonun da riskleri vardır. Hasta anestezik ilaçlarla uyutulup, entübe edilip mekanik ventilatör cihazına bağlandıktan sonra mekanik ventilasyon tedavisi günler, haftalar veya aylar sürebilir. Bu süre tamamen hastanın solunum yetmezliği tablosundaki iyileşme hızına bağlıdır. Hastaların uyanık halde entübasyon işlemini kaldıramaması gibi, tedavi sürecinde entübasyonun ve mekanik ventilasyonun verebileceği rahatsızlığa alışamayabilir. Bazı hastalara soluk borusunda bulunan tüpe ve mekanik ventilasyona uyumu artırmak için tedavi boyunca düşük doz anestezi ilaçları verilebilir. Bu yüzden de entübe edilmiş ve mekanik ventilasyon tedavisi alan hastalar uyutuluyor şeklinde tabir edilir.

Bu yaşam kurtarıcı tedavi olan entübasyon ve mekanik ventilasyon, acil durumlar dışında hastanelerin ameliyathane veya yoğun bakımlarında uygulanan bir işlemdir. Bu müdahalenin gerçekleşmesi söz konusu olan hastaların takip ve tedavileri çok yakından yapılmalıdır. Bu yüzden de bu hastalar çok yakın takip ve tedavinin esas olduğu yoğun bakım ünitelerinde yatarlar.

COVID-19 zatürresi

Entübasyon, mekanik ventilasyon tedavisi gereken solunum yetmezlikli hastalarda uygulanan ve hayati önem arz eden bir tıbbi girişimdir. Tüm dünyayı etkisi altına almış olan SARSCov-2 salgını ve yapmış olduğu COVID-19 hastalığı nedeniyle entübasyon çok konuşulur hale gelmiştir. Maalesef COVID-19 enfeksiyonu akciğerlere ilerlediğinde akciğerin mikroskobik düzeyde gaz değişiminin gerçekleştiği ünitelerinin (alveoller) hasar görüp solunum yetmezliği gelişmesine neden olabilmektedir. Diğer deyişle COVID-19 pnömoniye (zatürre) neden olduğunda solunum yetmezliği ile karşı karşıya kalınabilmektedir. Ancak her COVID-19 zatürresi geçiren hastanın entübe olması veya mekanik ventilasyon tedavisi alması gerekmediğini de belirtmek gerekir. Solunum yetmezliğinin ciddi düzeylere geldiği hasta grubunda bu durum söz konusu olmaktadır.

COVID-19 dışında zatürreye neden olan diğer akciğer enfeksiyonları, akciğer ödemi gibi hastalıklarda entübasyon söz konusu olabildiği gibi solunum sisteminde bir sorun olmadığı halde entübasyon gereken durumlar da vardır. Bunların başında travma veya travma dışı nedenlerle beynin etkilendiği ve bilinç durumunun bozulduğu durumlar gelir. Bilinç belli bir seviyenin altında bozulduğunda yukarıda bahsettiğimiz solunum yolu refleksleri ortadan kalkar ve soluk borusu ve/veya akciğerlere bir şey kaçacak olursa boğulma gerçekleşir. Hatta koma düzeyinde ağır bilinç bozukluğunda hasta soluk alma işlevini yapmaz. Bu tür durumlarda solunum sistemini güvence altına almak ve bilinç bozukluğu nedeniyle yapılamayabilecek solunum işinin gerçekleşmesi için entübasyon ve mekanik ventilasyon durumu söz konusu olur.

Son olarak da ameliyatların gerçekleşebilmesi için gereken genel anestezi ve beraberinde yapılan entübasyondan bahsedelim. Entübasyon genel anestezi altında yapılan tüm ameliyatlarda yapılmaktadır. Çünkü cerrahiye yanıtsızlığı yani ağrı duymamayı sağlayacak bilinç düzeyini oluşturan genel anestezi solunumun durmasına neden olur. Cerrahi öncesi damardan verilen ilaçlarla anestezisi sağlanan hasta önce entübasyon yapılır ve anestezi makinasına (hem mekanik ventilasyon sağlayan hem de hastaya anestezik gazlar verilmesini sağlayan cihaz) bağlanır.

Sonuç olarak entübasyon ve akabinde gerçekleştirilen mekanik ventilasyon tedavisi hayati tehdit eden kritik hastalık durumlarında gerçekleştirilen bir tıbbi yaklaşımdır. Normal koşullarda farkında olmadan gerçekleştirdiğimiz soluk alıp verme işleminin bir tıbbi cihaz aracılığıyla yapılması söz konusudur. Bu derece ciddi ve yoğun bir tedavi gerektiren durumda yaşam kaybı riski elbette aşikardır. Son günlerde toplumu bu riskle yüz yüze bırakan COVID-19 hastalığından korunma önlemlerinin bu riski almamak adına yapılacak en önemli şey olduğunu bir kez daha hatırlatmak isteriz.

Prof. Dr. Mustafa ÖZDOĞAN

Yorumlar (0)
orta şiddetli yağmur
Günün Anketi Tümü
Sağlık Bakanlığı Corona virüsü (kovid-19) ile mücadelede başarılı mı?
Sağlık Bakanlığı Corona virüsü (kovid-19) ile mücadelede başarılı mı?
Namaz Vakti 27 Ocak 2021
İmsak 06:44
Güneş 08:12
Öğle 13:22
İkindi 15:57
Akşam 18:21
Yatsı 19:44
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Fenerbahçe 20 42
3. Galatasaray 20 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Alanyaspor 20 34
6. Trabzonspor 20 33
7. Hatayspor 20 32
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Kasımpaşa 20 25
13. Rizespor 20 25
14. Sivasspor 20 24
15. Başakşehir 20 24
16. Konyaspor 20 23
17. Kayserispor 20 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 20 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 18 37
3. Samsunspor 18 36
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 18 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 18 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Menemen Belediyespor 18 19
15. Akhisar Bld.Spor 18 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. Man City 19 41
2. M. United 19 40
3. Leicester City 19 38
4. West Ham 20 35
5. Liverpool 19 34
6. Tottenham 18 33
7. Everton 17 32
8. Arsenal 20 30
9. Aston Villa 17 29
10. Chelsea 19 29
11. Southampton 19 29
12. Leeds United 19 26
13. Crystal Palace 20 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 20 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 20 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Athletic Bilbao 19 24
10. Celta de Vigo 20 24
11. Cádiz 20 24
12. Levante 19 23
13. Getafe 19 23
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13