Yarım asırlık gizem bilim insanlarının gündeminde
Brezilya'nın biyolojik çeşitlilik bakımından zengin Atlantik Ormanları'nda 1970'li yıllardan itibaren kurbağa popülasyonlarında ciddi düşüşler yaşandı. Özellikle 1979-1982 yılları arasında görülen kayıpların nedeni uzun yıllar boyunca tam olarak açıklanamadı.
Araştırmacılar şimdi bu gizemin önemli bir bölümünü aydınlatmış olabilecek bulgulara ulaştı.
Smithsonian Ulusal Hayvanat Bahçesi ve Koruma Biyolojisi Enstitüsü ile Pennsylvania State University araştırmacılarının yürüttüğü çalışma, kurbağaları etkileyen ölümcül bir mantar hastalığını işaret ediyor.
370'ten fazla eski örnek incelendi
Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, bilim insanlarının onlarca yıl önce müzelerde koruma altına alınmış kurbağa örneklerinden yararlanması oldu.
Ekip, 17 farklı türe ait 370'ten fazla örneği inceleyerek mantar enfeksiyonunun geçmişteki izlerini araştırdı.
1979 öncesinde toplanan örneklerde hastalığa ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmazken, 1980'lerde toplanan örneklerin yarısından fazlasında mantar enfeksiyonu tespit edildi.
Bu sonuç, hastalığın bölgeye yayılmasıyla kurbağa popülasyonlarındaki büyük düşüşlerin aynı döneme denk geldiğini ortaya koydu.
Tehlikeli mantar hastalığı ne yapıyor?
Chytridiomycosis olarak bilinen hastalık, Batrachochytrium dendrobatidis adlı mikroskobik mantardan kaynaklanıyor.
Hastalık, kurbağaların ve diğer iki yaşamlıların derilerini etkileyerek hayati işlevlerini bozabiliyor. Özellikle hassas türlerde ağır kayıplara yol açabiliyor.
Araştırmacılar, bazı türlerin enfeksiyona karşı daha dayanıklı olabileceğini, bazılarının ise hastalığa karşı son derece savunmasız kaldığını değerlendiriyor.
Araştırmadan sevindiren gelişme de çıktı
Bilim insanları 2022-2024 yılları arasında aynı bölgede yeniden saha araştırmaları gerçekleştirdi.
Geçmişte incelenen 17 türden 12'sine yeniden rastlandı. Diğer beş türün günümüzdeki durumu ise henüz kesinlik kazanmadı.
Araştırmanın umut veren tarafı, bölgede yaşayan birçok kurbağa türünün geçmişteki büyük kayıpların ardından yeniden toparlanmış görünmesi oldu.
Bilim insanları, bazı türlerin mantar enfeksiyonuna karşı zaman içerisinde daha yüksek tolerans geliştirmiş olabileceğini düşünüyor.
Bilim dünyası yeni araştırmalara hazırlanıyor
Araştırmacılar şimdi eski örneklerden elde edilen DNA'ları inceleyerek bazı türlerin hastalığa karşı neden daha dayanıklı olduğunu anlamaya çalışıyor.
Çalışma, yalnızca geçmişte yaşanan hayvan kayıplarını açıklamakla kalmıyor; gelecekte ortaya çıkabilecek hastalıkların yaban hayatı üzerindeki etkilerini önceden değerlendirmek açısından da önem taşıyor.
Bilim insanlarına göre doğa tarihi müzelerinde yıllardır saklanan örnekler, bugün henüz yanıtlanmamış birçok bilimsel sorunun çözülmesine yardımcı olabilir.
Kaynak: Smithsonian Ulusal Hayvanat Bahçesi ve Koruma Biyolojisi Enstitüsü, Pennsylvania State University ve Molecular Ecology bilimsel dergisi.
