Türkiye’de neden ‘hortum felaketleri’ yaşanmaya başladı?

Deprem, sel ve heyelan gibi doğal afetlere alışkın olan Türkiye'de artık şiddetli hortumlar da yaşanmaya başladı. En son İzmir Çeşme'de 18 vatandaşın yaralandığı ve şiddeti ile çok şaşırtan hortum meydana geldi. Peki hortumlar Türkiye için ne kadar yeni? Ülkemizde yeni hortumlar bekleniyor mu? Meteoroloji Mühendisleri Odası Başkanı Fırat Çukurçayır Hürriyet'e anlattı.

TÜRKİYE 16.02.2021, 14:42 16.02.2021, 14:48
32
Türkiye’de neden ‘hortum felaketleri’ yaşanmaya başladı?

Meteoroloji Mühendisleri Odası Başkanı Fırat Çukurçayır, hortumların ülkemizde yakın zamanda ortaya çıkmaya başlayan ABD'ye veya okyanus ülkelerine ait bir meteorolojik olay gibi görülmesinin, toplumsal farkındalığımızın yeni oluşmasından kaynaklandığı söylüyor.

Özellikle Akdeniz ve Ege kıyılarında sıklıkla hortum olaylarının gözlendiğinin altını çizen Çukurçayır, “Antalya-Anamur arasında kalan bölge Avrupa’nın en fazla hortum görülen bölgesi olarak kabul edilmekte. Söz konusu bölgelerde hem küçük çaplı su hortumları hem de Ekim ve Kasım aylarında uygun atmosferik şartlarında oluşması ile süper hücreli fırtınalar ile ilişkili hortumlar gözlenmekte. Aynı şekilde ülkemizde Karadeniz Bölgesi’nde de deniz suyu sıcaklığının yüksek olduğu Ağustos ve Eylül aylarında su hortumlarının oluştuğunu biliyoruz” diye de ekliyor.
 

6 SORU 6 YANIT | Türkiye’de neden ‘hortum felaketleri’ yaşanmaya başladı

İşte hortumlar hakkında merak edilenler ve Çukurçayır'ın hurriyet.com.tr’ye özel açıklamaları...

Ülkemizde hortumlar sadece deniz kıyılarına yakın yerlerde mi oluşuyor?

Hayır. Ülkemizin denizden uzak iç kesimleri de hortum olaylarından etkilenebilmekte. Mayıs ve Haziran aylarında artan sıcaklıklar ve kar erimeleri nedeniyle toprak neminin artmış olması ve yüzeydeki buharlaşma ile atmosferin üst kısımlarındaki soğuk havanın güçlü konvektif bulutların oluşmasına zemin hazırlaması hortum oluşturabiliyor. 18 Haziran 2004 yılında Ankara’nın Çubuk ilçesi Sünlü köyünde meydana gelen ve dört vatandaşımızın ölümüne neden olan hortumu ve 29 Mart 2010 tarihinde Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde meydana gelen ve büyük çaplı hasara neden olan hortumu buna örnek olarak gösterebiliriz.

Hortum tam olarak neden beslenerek bu kadar şiddetli bir doğa olayı haline geliyor? 

Hortum oluşması için gerekli meteorolojik ve fiziksel koşullar vardır. Kararsız bir atmosfer, gerekli nem ve kaldırma mekanizması. Bu üç parametrenin bir arada bulunma ölçülerine bağlı olarak konvektif fırtınaların oluşumu belirlenir.

Kararsız bir atmosfer; yer yüzeyinde sıcak bir hava, üst seviyelerde ise soğuk bir havanın olması demektir. Sıcaklık farkı ne kadar çoksa dikey hareketler de o kadar fazla olacaktır. Nem, dikey hareketler ile hızla yukarı taşınacak ve üstte bulunan soğuk ve kuru hava ile karşılaştığında oluşan türbülans birbirinden farklı iki hava kütlesi arasında bulunan hava oluşan rüzgârlar nedeniyle dönmeye başlar.
 

6 SORU 6 YANIT | Türkiye’de neden ‘hortum felaketleri’ yaşanmaya başladı


Meteoroloji Mühendisleri Odası Başkanı Fırat Çukurçayır

Yüzeyde bulunan sıcak ve nemli havanın tüm enerjisi bu sistemi besler ve güçlü bir dönme hareketi oluşur. Yukarıya sıcak ve nemli hava, aşağıya ise soğuk hava aktarılır. Oluşan bu ters hareket yeterince büyük olduğunda geniş ağzı yukarıda bulut tabanında olmak üzere huni şeklinde bir yapı oluşur.

Aşağıda kalan huninin dar ağzında güçlü bir emiş gücü oluşur. Son yıllarda yapılan bazı çalışmalar, deniz suyu sıcaklıklarının artması ve buna bağlı olarak deniz yüzeyinden meydana gelen buharlaşmanın havanın nem miktarını arttırması ile hortum olaylarının oluşum sıklığı artabileceğini göstermekte. Ama bu konuda yapılması gereken daha çok çalışmanın olduğu da bir gerçek.

Tropikal iklimlere sahip ülkelerde gerçekleşen hortumlar ile ülkemizde gerçekleşen hortumların farklılıkları neler?

Dünyadaki atmosferik ve hidrolojik çevrimin kaynağı okyanuslar. Aynı şekilde insan aktiviteli kaynaklardan ortaya çıkan karbondioksitin büyük oranda emildiği yer yine okyanuslar. Bu kadar önemli bir yapı taşının ne yazık ki iklim değişikliği ve küresel ısınma nedeniyle yüzey sıcaklığı artmakta ve atmosfere daha fazla nem vermekte. Okyanus kaynaklı hortumlar bu nedenle hem ölçek olarak hem etki olarak hem de süre olarak ülkemizde meydana gelen hortumlardan daha farklıdır. 

Son yıllarda ülkemizde gerçekleşen hemen hemen bütün meteorolojik karakterli afetlerin akabinde, konu hızla iklim değişikliğine bağlanıyor. Bu konu hakkında neler söylersiniz?

Bu artık biraz da adet haline geldi. Çoğu zaman da kendi hatalarımızı ve eksikliklerimizi gizlemek için iklim değişikliğine sığınırız. İklim değişikliği elbette meteorolojik parametrelerin ekstremlerinde artışı büyük ölçüde etkilemekte ancak hiçbir tekil hadise, yeterli bilimsel çalışmalar yapılmadan doğrudan iklim değişikliğine bağlanamaz. Hortumlar özelinde açıklamak gerekirse iklimin bugünkü ifadesi ile ‘değişmemiş’ haliyle de hortumların ülkemizde gözlendiğinin, bu coğrafyaya ait bir özellik olduğunun da bilinmesi gerekiyor.
 

6 SORU 6 YANIT | Türkiye’de neden ‘hortum felaketleri’ yaşanmaya başladı



Ülkemizdeki kıyı bölgelerde daha da fazla hortum bekleniyor mu? Şiddeti artarak devam mı edecek yoksa bu dönemsel bir durum mu?

Yapılan bazı çalışmalar, Türkiye kıyılarında gelecekte şiddetli konvektif fırtınaların sayısının ve şiddetinin artmasının, pek çok faktör yanında artan deniz suyu sıcaklıkları ile ilişkili olabileceğini göstermekte. Bu sonuca göre bu bölgelerimizde daha fazla hortum oluşması için de uygun koşullar oluşabileceği söylenebilir.

Hortumdan nasıl korunmalıyız? Bir noktada tehlike, evlere sığınak yapacak noktaya gelir mi?

Hortum konusunda bilim insanlarının çok daha fazla çalışma yapmasına ihtiyacımız var. Oluşum koşulları itibariyle çok önceden tahmin edebilmek ve gerekli uyarıları yapabilmek henüz mümkün olmadığı için ancak oluştuğu anda neler yapılabilir bunları söyleyebiliriz. Her şeyden önce hortum olayı yaşandığında oluşan huni şeklindeki yapının geniş ağzı bulut tabanında dar ağzı ise yer yüzeyindedir. Bu nedenle emiş, dönme, kaldırma ve savurma kuvvetinin en fazla olduğu yer huninin dar kısmındadır.

Küçük bir odun parçasının hatta saman tanesinin bile ok gibi beton duvarlara saplandığı gözlendiği için kesinlikle hortum oluştuğunda dışarıda ve açık alanlarda olunmamalıdır. Kapalı alanlarda bulunan sökülebilecek kapılar ve kırılacak camlardan kaynaklanacak tehlikelerden korunabilmek için kapı ve pencerelerden mümkün olduğunca uzak alanlarda kalmaya (banyo, koridor gibi kapalı alanlar) çalışılmalıdır.

Yanan ocak, soba gibi ısınma ve aydınlanma kaynakları yangın riskine karşı hemen söndürülmelidir. Hortuma, cadde veya sokakta yakalandığınızda mümkün olan en kısa zamanda kapalı bir alana gitmeniz gerekir.  Hortum nedeniyle havada uçan ve sürüklenen cisimler açık alanlar için en büyük tehlikedir. Açık alanlarda ise kesinlikle ağaçların devrilme riski nedeniyle ağaç altlarından uzak durulmalı yere kapanarak alan küçültülmelidir.

Hürriyet

Yorumlar (0)
hafif yağmur
Günün Anketi Tümü
Sağlık Bakanlığı Corona virüsü (kovid-19) ile mücadelede başarılı mı?
Sağlık Bakanlığı Corona virüsü (kovid-19) ile mücadelede başarılı mı?
Namaz Vakti 06 Mart 2021
İmsak 05:59
Güneş 07:24
Öğle 13:20
İkindi 16:32
Akşam 19:07
Yatsı 20:26
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 27 57
2. Beşiktaş 26 57
3. Fenerbahçe 27 55
4. Trabzonspor 27 51
5. Hatayspor 27 46
6. Alanyaspor 27 43
7. Gaziantep FK 27 43
8. Karagümrük 27 41
9. Göztepe 27 36
10. Antalyaspor 27 35
11. Sivasspor 26 33
12. Konyaspor 26 32
13. Malatyaspor 28 31
14. Kasımpaşa 27 29
15. Kayserispor 26 28
16. Rizespor 27 28
17. Başakşehir 27 26
18. Erzurumspor 27 26
19. Denizlispor 27 24
20. Ankaragücü 26 23
21. Gençlerbirliği 26 21
Takımlar O P
1. Giresunspor 24 53
2. Samsunspor 24 50
3. İstanbulspor 25 47
4. Altınordu 25 45
5. Adana Demirspor 24 42
6. Altay 24 41
7. Tuzlaspor 24 41
8. Ankara Keçiörengücü 25 40
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 25 32
11. Ümraniye 24 31
12. Menemenspor 25 27
13. Adanaspor 24 26
14. Boluspor 24 26
15. Balıkesirspor 24 25
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 25 16
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 27 65
2. M. United 27 51
3. Leicester City 27 50
4. Chelsea 27 47
5. Everton 26 46
6. West Ham 26 45
7. Liverpool 27 43
8. Tottenham 26 42
9. Aston Villa 25 39
10. Arsenal 27 38
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 27 34
13. Crystal Palace 27 34
14. Southampton 26 30
15. Burnley 28 30
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 27 23
19. West Bromwich 27 17
20. Sheffield United 27 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 24 58
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 25 53
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 25 42
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 26 37
8. Granada 25 33
9. Levante 25 32
10. Athletic Bilbao 24 30
11. Valencia 26 30
12. Celta de Vigo 25 30
13. Osasuna 25 28
14. Getafe 26 27
15. Real Valladolid 26 25
16. Cádiz 25 25
17. Eibar 25 22
18. Deportivo Alaves 25 22
19. Elche 24 21
20. Huesca 25 20