Van Depremi Raporu

Van Depremi (23 Ekim 2011) Raporu

AFAD İlgili Rapor İçin TIKLAYIN
Bilindiği gibi doğal afetlerden özellikle depremlerden çok etkilenen ve yüksek 
derecede risk taşıyan bir coğrafyada yaşıyoruz. Bu, kabul ettiğimiz ancak boyun 
eğmeden mücadele etmemiz, önlemler almamız gereken bir gerçektir. Günümüz 
teknolojisiyle, depreme yol açan olayları önleyemeyeceğimizi veya depremi 
önceden kestiremeyeceğimizi biliyoruz; ancak deprem zararlarını azaltma 
imkânına sahip olduğumuz da bir gerçektir. Başbakanlık Afet ve Acil Durum 
Yönetimi (AFAD) bünyesinde kurulmuş olan Deprem Dairesi, depreme hazırlık, 
deprem zararlarının azaltılması, deprem riskinin belirlenmesi ve yönetimi, 
depremler konusunda halkın bilgilendirilmesi konularında hizmet vermekte olup 
ülke çapında Ulusal Sismolojik Gözlem Ağı ve Türkiye Kuvvetli Yer Hareketi 
Gözlem Ağlarını işletmektedir. Bunun yanı sıra Başkanlığımızın katkılarıyla 
hazırlanmış olan Ulusal Deprem Stratejisi ve Eylem Planı “UDSEP-2023”, 18 
Ağustos 2011 gün ve 28029 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe 
girmiştir. Artık ülkemizin deprem konusunda yol haritası vardır ve bu belgeyle 
deprem zararlarının azaltılması yönünde önemli adımlar atılacağına inanmaktayız.
23 Ekim 2011 ve 9 Kasım 2011 tarihlerinde Van ilinde meydana gelen depremler 
maalesef her zamanki gibi acı tabloyu tekrar gözlerimizin önüne koymuştur.  
Deprem yönetmeliğimize göre yapılmayan yapılardan oluşan  yerleşim alanlarımız, 
kırsal alanlardaki kötü yapı stokumuz, her depremde olduğu gibi yine ön plana 
çıkmıştır. Bu kötü tablonun önüne geçmenin yolu tüm yurttaşlarımızın deprem 
zararlarının azaltılması konusunda gerekli bilinç seviyesine ulaşmasından 
geçmektedir. Bu hedefe varmak için Daire Başkanlığımıza büyük görevler 
düştüğünün farkındayız. Bu kapsamda yapılan çalışmalarımızın ileride meydana 
gelebilecek depremlerin yaratacağı zararların azaltılması ve bu konudaki 
duyarlılığın artırılmasına küçük de olsa bir katkı sağlayacağına inanıyoruz. Bu 
içerikte düzenlenen raporun hazırlanmasında emeği geçen tüm çalışma 
arkadaşlarıma katkılarından dolayı teşekkür ederim.
Dr. Murat NURLU
     Deprem Dairesi BaĢkanıiii
KATKI SAĞLAYANLAR
Bu çalıĢma  BaĢbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi BaĢkanlığı 
(AFAD) Deprem Dairesi BaĢkanlığı çalıĢanlarının katkılarıyla 
hazırlanmıĢ olup,
Ayrıca çalıĢmaların çeĢitli aĢamalarında;
AFAD Deprem DanıĢma Kurulu Üyeleri‟nden, Sn. Prof. Dr. Ali KOÇYĠĞĠT ve 
Sn. Prof. Dr. Mithat Fırat ÖZER ,
Harita Genel Komutanlığından, Sn. Albay Onur LENK,
Van Ġl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünden, Sn. Zahide ÇOLAKOĞLU,
ABD Jeoloji Kurumu (USGS)‟den, Sn. Prof. Dr. Mehmet ÇELEBĠ,  Dr. Thomas 
Holzer ve Dr. Katherine Sharer,
Norveç  Bergen Üniversitesinden, Sn. Prof. Dr. Jens HAVSKOV
yer almıĢlardır.iv
YÖNETĠCĠ ÖZETĠ
23 Ekim 2011 tarihinde Van Ģehir merkezinin yaklaĢık 20 km. kuzeyinde Erçek 
gölünün batısında Kasımoğlu köyü civarlarında kuvvetli bir deprem meydana 
gelmiĢtir. AFAD Deprem Dairesi tarafından iĢletilen Ulusal Sismoloji Gözlem Ağı‟ 
nın verilerine göre yerel saatle 13.41‟de meydana gelen bu depremin koordinatları 
38.68 K  – 43.47D, derinliği 19.07 km. ve yerel magnitüd değeri 6.7 olarak 
hesaplanmıĢtır. Yerel magnitüd olarak hesaplanan “6.7” değeri tekrar ele alınarak 
moment magnitüd değerinin de verilmesine karar verilmiĢ ve depremin moment 
magnitüd değeri 7.0 olarak belirlenmiĢtir. 
Depremin meydana gelmesinden hemen sonra elde edilen bilgiler AFAD 
BaĢkanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Merkezine ve aynı anda Van ilinin afet ve 
acil durum yöneticilerine aktarılarak gerekli uyarılar ve bilgilendirmeler 
sağlanmıĢtır. Aynı zamanda ekibimiz ilgili BaĢbakan Yardımcısı ile birlikte yaklaĢık 
4 saat içinde deprem bölgesine ulaĢmıĢ, bir taraftan kriz yönetimine destek 
verirken aynı zamanda depreme ait saha çalıĢmalarına baĢlanılmıĢtır.
Mw= 7.0 olan bu depremin yapılan odak mekanizması çözümleri yaklaĢık DoğuBatı doğrultulu bindirme karakterinde bir faylanma mekanizmasını vermiĢtir. Arazi 
çalıĢmalarında bu özelliklerde yüzey kırığına rastlanılmamasına rağmen morfolojik 
belirtiler, depremin neden olduğu etkiler ve gözlenen kütle hareketleri ile mevcut 
fay haritaları depremin yaklaĢık Doğu-Batı doğrultulu Everek fayı ile iliĢkili 
olduğunu göstermektedir. Bu iliĢki aynı zamanda deprem lokasyonunun konumu 
ile de sağlanmaktadır. Arazi çalıĢmalarında  çalıĢma alanının birçok bölümünde 
deprem sonrası oluĢan heyelan, kaya düĢmesi, sıvılaĢma ve yanal yayılma gibi 
ikincil olaylara da rastlanılmıĢtır.
23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen ilk depremi Van-Merkez olarak 
adlandırıyoruz ve bu deprem sığ derinlikte bir deprem değildir. Mevcut büyük 
depremlerden elde  edilen bilimsel sonuçlardan hareketle, 7.0 moment magnitüd 
değerine sahip olan bir depremin özellikle gevĢek zeminli bir bölgede en azından 
yüzey kırığını kilometrelerce takip etmemizi sağlayacak verileri sağlaması ve 
hasarın çok daha geniĢ alanlarda gözlenmesi beklenmelidir. Ancak deprem 
derinliğinin 19.02 km gibi derinde olması sığ depremlere göre gözlenmesi gereken 
bu özellikleri sağlamamıĢtır. 
23 Ekim 2011 Van-Merkez depremi her yönüyle ilginç bir depremdir. Ülkemizde 
hiçbir depremde çok kısa bir zaman aralığında artçı deprem değerleri bu kadar 
büyük ve çok sayıda olmamıĢtır. Depremin birinci haftasında bölgede büyüklüğü 
4.0-4.9 arasındaki deprem sayısı 114, magnitüdü 5.0 dan büyük olan deprem 
sayısı ise 7 dir. Ġlk ay içinde, bölgede her gün ortalama olarak 180 adet artçı 
deprem meydana gelmekteydi. 9 Aralık 2011 tarihi itibariyle bölgedeki toplam artçı 
deprem sayısı 6284 adete ulaĢmıĢ bulunmaktadır.v
Deprem bölgesi mevcut fay haritalarına göre tektonik açıdan oldukça aktif bir 
bölge görünümünde olup çok sayıda kırıklı/faylı bir yapıya sahiptir. Deprem 
artçılarının bu kadar yoğun olması, odak mekanizmalarının çeĢitlilik göstermesi bu 
tektonik yapıyla iliĢkilidir. Genel tanımlama itibariyle bölgede daha derinde 
meydana gelen 7.0 büyüklüğündeki depremle bu sistem harekete geçmiĢtir süreç 
içinde küçük faylar birbirini tetikleyerek deprem aktivitesini yoğunlaĢtırmıĢtır.
Ġlk depremin artçı deprem aktivitesi yoğun bir Ģekilde devam ederken 9 Kasım 
2011 tarihinde yerel saatle 21.23‟de Van Ģehir merkezinin yaklaĢık 10 km. 
güneyinde Edremit ilçesi sınırları içinde, Van gölünün hemen kıyısında yerel 
magnitüd değeri 5.6 (Mw= 5.7) olan bir deprem daha meydana gelmiĢtir. Bu 
depremin özelliği; deprem aktivitesinin gözlendiği Van il merkezinin kuzeyindeki 
tektonik açıdan karmaĢık bir yapıda olan bölgenin tersi istikametinde güneyinde 
yer alması, odak mekanizması çözümünün 23 Ekim 2011 tarihli depremden farklı 
olması ve il merkezinde kuvvetlice hissedilmesidir. Bu deprem bazı araĢtırıcılara 
göre 23 Ekim 2011 depreminin artçısı olarak değerlendirilmektedir.
Bu çalıĢmamızda gerek 23 Ekim 2011 Van-Merkez gerekse 9 Kasım 2011 VanEdremit depremlerinin ve yaklaĢık 160 adet artçılarının odak mekanizması 
çözümleri yapılmıĢ mevcut fay haritaları ile deneĢtirilmiĢ ve oluĢum mekanizmaları 
da ortaya konulmuĢtur.
Deprem sonucu açığa çıkan enerji miktarı da oldukça büyüktür. 23 Ekim 2011 
tarihinde meydana gelen ana Ģokun oluĢturduğu enerji  2.09x10
15 
Joule olarak 
hesaplanmıĢtır. HiroĢimaya atılan atom bombasının 15000 ton TNT değerinde
olduğu düĢünüldüğünde (1 Ton TNT= 4.2x10
9
Joule) söz konusu ana Ģoktan açığa 
çıkan enerjinin HiroĢima‟ya atılan atom bombasının yaklaĢık 33.2 katına eĢit 
olduğu söylenebilir. Meydana gelen artçılarda hesaba katıldığında açığa çıkan 
enerji yaklaĢık  2.36x10
15 
Joule değerine ulaĢılmaktadır ve bu değer  37 atom 
bombasının patlamasıyla ortaya çıkan enerjiye denktir. 
AFAD, meydana gelen depremler sonucu 644 vatandaĢımız hayatını kaybettiğini, 
252 vatandaĢımız sağ olarak enkazlardan kurtarıldığını, 9 Aralık 2011 tarihi 
itibariyle Van Ġli Merkez‟e bağlı köyler ve ErciĢ Ġlçesi‟nde toplam 17005 konut yıkıkağır hasarlı olduğunu belirleyerek bu bilgileri kamuoyu ile paylaĢmıĢtır.
Van Depremleri ile ilgili çalıĢmalarımızda AFAD Deprem Dairesi olarak teknolojinin 
sağladığı imkânlardan da en yüksek seviyede faydalanılmıĢtır. Yetkili kullanıcısı 
olduğumuz “International Charter”, depremden hemen sonra aktive edilmiĢ, yoğun 
bir iĢbirliği ile bölgeye ait deprem öncesi ve sonrasına ait uydu görüntüleri elde 
edilerek iĢlenmiĢ ve ilgili yerlere gönderilmiĢtir. Benzer Ģekilde HGK tarafından 
sağlanan ortofoto görüntülerde çalıĢmalarımızda çok önemli bir rol oynamıĢ, 
oldukça hassas olan bu hava fotoğrafları kriz yönetiminde etkin olarak vi
kullanılmıĢtır. Özellikle çadır alanlarının kontrolü, yer seçimi çalıĢmaları, tektonik 
aktivitenin izlenmesinde kullanılan ortofoto görüntülerin Harita Genel Komutanlığı 
tarafından hızlı bir Ģekilde sağlanması, ileride meydana gelebilecek afet 
olaylarında bu tarzda yapılacak çalıĢmaların ne kadar yararlı olduğunu 
kanıtlamıĢtır. 
AFAD Deprem Dairesi tarafından iĢletilen diğer bir ulusal sistemimiz olan Kuvvetli 
Yer Hareketi Gözlem Ağı‟ndan, meydana gelen depremlerle ilgili ivme kayıtları 
elde edilmektedir. 23 Ekim 2011 tarihli (Mw=7.0) ilk depremle ilgili olarak Muradiye 
istasyonunda  ölçülen en büyük ivme değerleri; KG doğrultusunda 178.5 cm/sn
2
DB doğrultusunda 168.5 cm/sn
2
ve düĢey doğrultuda 75.5 cm/sn
2
‟dir. 9 Kasım 
2011 tarihindeki meydana gelen Van-Edremit depremi (Ml=5.6) sırasında ölçülen 
en büyük yatay ivme değeri de yine depremin dıĢ merkezine en yakın (3.66 km) 
olan Van-Merkez istasyonu tarafından kaydedilmiĢ olup, en büyük ivme değerleri; 
KG doğrultusunda 148.1 cm/sn
2
,  DB doğrultusunda 245.9 cm/sn
2
ve düĢey 
doğrultuda 150.5 cm/sn
2
‟dir. Van-Edremit istasyonu tarafından ölçülen en büyük 
ivme değerleri ise, KG doğrultusunda 65.7 cm/sn
2
, DB doğrultusunda 102.6 cm/sn
2
ve düĢey doğrultuda 44.3 cm/sn
2
‟dir. Yerel zemin sınıfı Z3 olan Muradiye ve VanMerkez istasyonlarından ölçülen ivme kayıtlarından hesaplanan tepki spektrum 
(%5 sönüm oranları) eğrileri incelendiğinde, her iki yer hareketinin 1. Derece 
deprem bölgesi için tanımlanan tasarım spektrumlarının altında kaldığı 
görülmektedir.
Yaptığımız bir diğer çalıĢmada, 23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen VanMerkez (Mw=7.0) ve 9 Kasım 2011 Van-Edremit (Mw=5.7) depremleri  göz 
önünde bulundurularak deprem bölgesi ve yakın çevresinde yaratabileceği en 
büyük yer ivmesi ve sismik Ģiddet değerleri tahmin edilmiĢtir. Van-Merkez  
depreminde  tahmin edilen en büyük ivme değeri Merkez'e bağlı Kasımoğlu ve 
Yumru tepe köylerinde  351 cm/sn
2
olarak hesaplanmıĢtır. Van– Edremit 
depreminde ise tahmin edilen en büyük ivme değeri Van Merkez ilçesinde 53 
cm/sn2, Edremit ilçesinde 58 cm/sn
2
olarak hesaplanmıĢtır. Bu  ivmelere göre 
tahmin edilmiĢ maksimum sismik Ģiddet değerleri Van-Merkez depremi için IX, 
Van-Edremit depreminde ise VI olarak tahmin edilmiĢtir.
Yapısal hasar açısından incelendiğinde, depremin en fazla etkili olduğu  Van ve 
ErciĢ merkezlerindeki yapılar  genellikle, ülkemizde çok yaygın olan 4-8 katlı 
betonarme türü yapılardan oluĢmaktadır. Binaların büyük bir çoğunluğunda 
asmolen döĢeme kullanılmıĢ, özellikle yıkılan binaların giriĢ katlarında yükseklikleri 
normal kat yüksekliğinin iki katına kadar olan yükseklikte dükkanların olduğu tespit 
edilmiĢtir. Köylerde, mevcut yapı stokunun büyük bir çoğunluğu kerpiç, taĢ ve 
briket kullanılarak yapılmıĢ, hizmet ömrünü doldurmuĢ yığma yapılardan 
oluĢmaktadır. Bu yapılar, hiçbir yönetmelik, standart ve tasarım kuralları dikkate 
alınmadan, sadece düĢey yükler düĢünülerek, yöre halkı tarafından 1 veya 2 katlı 
olarak inĢa edilmiĢlerdir. Bilgisizlik, ekonomik yetersizlikler, zor arazi Ģartları ve vii
geleneksel yapım teknikleri gibi nedenlerle hemen hemen bütün yapılarda harç 
malzemesi olarak kedi kumu denilen toprak ince taneli malzeme kullanılmıĢtır. 
Yığma yapılarda, gelen yükleri güvenli bir Ģekilde dağıtan ve destek elemanları 
olarak kullanılan yatay ve düĢey hatıllar bu bölgede genellikle ahĢaptan olup 
sayılarının yetersiz ve düzensiz olarak yerleĢtirildikleri gözlemlenmiĢtir. Ayrıca, bu 
elemanların taĢıyıcı duvarlara kenetlenme boylarının çok kısa ve zayıf bir Ģekilde 
yerleĢtirildikleri tespit edilmiĢtir. Kısaca kalitesiz yapı malzemesi, deprem 
yönetmeliğine uymayan yapılar ve denetimsizlik bölgedeki hasarın en önemli 
nedenleridir.viii
SUMMARY
A destructive earthquake occurred 20 km. North of Van City Center near 
Kasımoğlu Village (West of Erçek Lake) on 23 October 2011 at 13:41 local time. 
According to the National Seismological Observation Network, operated by Prime 
Ministry Disaster and Emergency Management Presidency (AFAD) magnitude of 
earthquake is Ml:6.7 and the depth is 19.07 km. Epicentral coordinates are 
determined as 38.68N-43.47E. After comprehensive calculations, moment 
magnitude is calculated as Mw:7.0 for this earthquake.   
Immediately after the event, all necessary information about the earthquake was 
transmitted to National Crisis Management Center established at AFAD 
headquarters and to high level local authorities of Van. Team of AFAD Earthquake 
Department reached to Van with Deputy Prime Minister responsible from disaster 
and emergency management 4 hours after the event and contributed to crisis 
management at Van. Field studies also initiated immediately after the AFAD Team 
reached to Van and ErciĢ.  
Focal mechanism solutions of Mw:7.0 earthquakes reveal East-West oriented 
thrust fault mechanism. Since there were no evidence to thrust faulting in the field 
as fault rupture, morphological indicators, secondary effects of earthquake like 
mass movements show that east-west oriented thrust fault named as “Everek 
Fault” is the primary source of this event. The location of the event also supports 
this relation. During field studies performed around Van and ErciĢ, several 
earthquake triggered secondary events like landslides, rockfalls, liquefaction and 
lateral spreading were observed. 
The first earthquake occurred on 23 October 2011 is named as Van-Merkez 
Earthquake and this can not be described as shallow earthquake. It was expected 
from past experiences of previous big earthquakes that Magnitude Mw:7.0 
earthquake would have generated ruptures with some kilometers long on the 
surface and more distributed damage must have been observed since the 
magnitude and loose sedimentary units dominate around the earthquake area.  
However, earthquake with 19.02 km. depth prevented such features to be 
observed. 
23 October 2011 Van-Merkez earthquake is unique from several aspects. Very 
high  number of aftershocks within short period after the event, was not 
experienced previously. Within the first week of the earthquake, there happened 
114 earthquakes with magnitudes between 4.0 and 4.9 and  7 earthquakes with 
magnitudes bigger then Ml:5.0. Within the first month after the event daily average 
aftershock number is around 180 earthquakes. By 09 December 2011, the number 
of aftershocks reached to 6284. ix
The area between Van and ErciĢ is tectonically complex and there are several 
faults with different characteristics. The reason for such big amount of aftershocks 
and diversity of the focal mechanism solutions are due to this tectonic complexity. 
Very generally, earthquake with Mw:7.0 at  19 km.  depth activated this systems 
and small scaled faults triggered one and each other within this period and 
increased the earthquake activity. 
During the very intense aftershock activity of the Van-Merkez earthquake, another 
earthquake occurred at 10 km. South of Van, near Edremit Province on 09 
November 2011 at 21.23 local time. The magnitude of this earthquake was 
calculated as Ml:5.6 (Mw:5.7). The focal mechanism solution is different from the 
first earthquake and was felt more strong at Van City Center. Several researchers 
describe this event as the aftershock of first Mw:7.0 earthquake.  
Focal mechanism solutions of 160 earthquakes after 23 October and 09 
November earthquakes were analysed and correlated with regional fault maps of 
the region in order to reveal their occurrence mechanisms. 
The amount of energy released after 23 October 2011 earthquake is calculated as 
2.09x10
15 
Joule which is 33.2 times bigger than the amount of atom bomb 
released to Hiroshima-Japan. When considering the aftershocks, the amount 
increases to 2.36x10
15 
Joule which is equal to 37 atom bombs.  
According to the information given by AFAD, 644 people lost their lives and 252 
people were saved alive from the debris. AFAD informed that,  by 09 December 
2011, 17005 dwelling units were determined as collapsed and/or heavily damaged 
in Van City Center, ErciĢ and villages.  
During our studies after Van Earthquake, we have benefited from the opportunities 
of high technology products as much as possible. As Authorized  User to 
International Charter “Space and Major Disasters”, AFAD activated the system 
immediately and following intense collaboration with Charter, pre and post 
earthquake satellite images and their analysis were sent to the relevant authorities 
both in Van and Ankara. Similarly, ortophotos produced by General Command of 
Mapping (HGK) provided benefits to the post-disaster rehabilitation and recovery 
activities. Those images were provided by HGK very promptly and contributed to 
the monitoring of temporary settlement areas of tents, site selection activities. It 
also revealed the fact that very fact acquisition of those images will be very useful 
for also future events. 
National Strong Motion Network operated by AFAD also calculated the 
acceleration values for these earthquakes. The highest acceleration value 
recorded at Muradiye Station after 23 October 2011 earthquake and the values 
are 178.5 cm/sn
(N-S Component), 168.5 cm/sn
2
(E-W Component) and 75.5 x
cm/sn
2
(Vertical Component) .The highest acceleration  value recorded at Van 
Station after 09 November 2011 earthquake and the values are 148.1 cm/sn
2
, (N-S 
Component) 245.9 cm/sn
2
(E-W Component)    and 150.5 cm/sn
(Vertical 
Component). The values of Edremit Station are 65.7 cm/sn
2
(N-S Component), 
102.6 cm/sn
2
(E-W Component) and 44.3 cm/sn
(Vertical Component). When 
records of Muradiye and Van Stations area analyzed in terms of response spectra, 
both ground motions are below the design spectra defined for 1
st
degree 
earthquake zone. 
After both Van-Merkez and Edremit earthquakes, highest ground acceleration and 
seismic intensities were predicted for earthquake and surrounding areas. The 
highest acceleration value is calculated as 351 cm/sn
near Kasımoğlu and Yumru 
villages close to the epicenter of the Van-Merkez earthquake. For the Van-Edremit 
earthquake the highest acceleration values are calculated as 53 cm/sn
2
at Van 
City Center and 58 cm/sn
in Edremit. Seismic intensity values calculated by using 
these acceleration values and for Van-Merkez earthquake, maximum intensity is 
predicted as IX whereas the maximum intensity value is predicted as VI for VanEdremit earthquake. 
Building stock in Van and ErciĢ Center generally consists of 4-8 storey reinforced 
concrete structures, which is very common in our country.  In most of the 
buildings,  asmolen slab (infilled joist slab) is used. Especially in collapsed 
buildings, shops having almost two times normal floor height have been 
determined.  In villages, most of the existing building stock comprises of adobe, 
stone and brick masonry buildings with ages longer than their service life. They 
are constructed as one or two-storey by local people without taking  into 
consideration any regulation, standard and earthquake resistant design rules. It is 
observed in the masonry structures at this region that horizontal and vertical 
supporting members, used to distribute loads safely, are made from wood, number 
of these members is inadequate and they are placed irregularly. Also, it is 
determined that lengths of their connections to load carrying walls are very short 
and weak. Briefly, poor quality construction material, structures with nonconforming earthquake code and lack of inspection are the main reasons of 
damage in the region. xi
ĠÇĠNDEKĠLER DĠZĠNĠ
Bölüm 
No
Sayfa 
No
ÖNSÖZ ii
KATKI SAĞLAYANLAR iii
YÖNETĠCĠ ÖZETĠ iv
ABSTRACT viii
ĠÇĠNDEKĠLER DĠZĠNĠ x i
ġEKĠLLER DĠZĠNĠ xiii
TABLOLAR DĠZĠNĠ xvii
KISALTMALAR xviii
1 23 EKĠM 2011 VE 9 KASIM 2011 VAN BÖLGESĠ DEPREMLERĠ 1
1.1 Depremlerin Genel Özellikleri 1
1.2 Tarihsel ve Aletsel Dönem Deprem Aktivitesi 5
1.3 Artçı Deprem ÇalıĢmaları 7
1.4 Odak Mekanizması Çözümleri 12
1.5 Açığa Çıkan Enerji 16
2 BÖLGESEL JEOLOJĠ VE ARAZĠ GÖZLEMLERĠ 18
2.1 Bölgenin Jeolojisi ve Güncel Tektoniği 18
2.2 Depremin Saha Üzerindeki Etkileri 19
3 KUVVETLĠ YER HAREKETĠ KAYITLARININ DEĞERLENDĠRĠLMESĠ 33
3.1 Genel Değerlendirme 33
3.2 23 Ekim 2011 Ml: 6.7 Van-Merkez ve 9 Kasım 2011 Ml: 5.6 VanEdremit Depremlerinin Tepki Spektrumları
46
3.3
23 Ekim 2011 Ml: 6.7 Van-Merkez ve 9 Kasım 2011 Ml: 5.6 VanEdremit Depremlerinin Ġvme Tepki Spektrumlarının Tasarım 
Spektrumlarıyla KarĢılaĢtırılması
48
4 YAPISAL HASAR DEĞERLENDĠRMELERĠ 52
4.1 Deprem Bölgesindeki Yapıların Genel Özellikleri 52
4.2 Gözlenen Hasarların Nedenleri 52
4.3 Yığma Yapılarda Meydana Gelen Hasarlar ve Nedenleri 57
5 SĠSMĠK ġĠDDET ANALĠZLERĠ 59
5.1 Tahmini Ġvme ve ġiddet Dağılımları 59
5.2 Genel Değerlendirme 63xii
ĠÇĠNDEKĠLER DĠZĠNĠ (devam ediyor)
Bölüm 
No
Sayfa 
No
6 23 EKĠM 2011 VAN DEPREMĠNDE UYDU VE ORTOFOTO 
GÖRÜNTÜLERĠN KULLANIMI
64
6.1 International Charter “Space and Major Disaster” Faaliyetleri 65
6.2 Harita Genel Komutanlığı Tarafından Üretilen Ortofoto Görüntülerle 
Ġlgili ÇalıĢmalar
69
7 SONUÇLAR 76
YARARLANILAN KAYNAKLAR 78xiii
ġEKĠLLER DĠZĠNĠ
ġekil 
No
Sayfa 
No
1.1
23 Ekim 2011, Van-Merkez depreminin çeĢitli kuruluĢlarca verilmiĢ 
dıĢ merkez koordinatları.
2
1.2
09 Kasım 2011, Van-Edremit  depreminin çeĢitli kuruluĢlarca   
verilmiĢ dıĢ merkez koordinatları.
2
1.3
a.DIYA Ġstasyonundan hesaplanan moment magnitüd değeri, 
b.KOPT Ġstasyonundan hesaplanan moment magnitüd değeri, 
c.ELZG Ġstasyonundan hesaplanan moment magnitüd değeri, 
d.Hesaplanan ortalama moment magnitüd değeri (Mw=7.0)
3
1.4 Hasar yapıcı depremleri gösteren harita. 6
1.5
1900‟den günümüze Van ve yakın çevresinde meydana gelen 
depremlerin (M≥4) dağılımı (AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığı 
verileri ve çeĢitli kaynaklardan derlenen verilere göre).
6
1.6
02.12.2001 ve 26.09.2004 yılı depremlerinin  Ġsviçre  Sismoloji 
Merkezi (SED) tarafından yapılmıĢ Centroid Moment Tensör 
çözümleri.
7
1.7
Ana Ģoktan sonra kırk beĢ günlük dönemde meydana gelmiĢ artçı 
Ģok aktivitesini gösteren grafik.
7
1.8 Van Merkez depremi ve artçı Ģok dağılımını gösteren harita. 8
1.9 Artçı Ģokların derinlik dağılımı grafiği (AA‟ kesiti boyunca) 8
1.10
9 Kasım 2011 Van Edremit (MI=5.6)  depremi ve artçı Ģokları 
(Edremit ilçesi yakınları).
9
1.11
23 Ekim 2011 – 9 Aralık 2011 tarihleri arasında Van  ve  yakın 
çevresinde meydana gelen depremlerin magnitüd-sayı grafiği.
10
1.12
23 Ekim 2011 Van–Merkez depreminin artçı Ģoklarının magnitüddeprem oluĢ sayısı iliĢkisi.
10
1.13
23 Ekim 2011  Van-Merkez depreminin Hypodd  değerlendirmesi      
a)öncesi b) sonrası dağılımı.
11
1.14
9 Kasım 2011  Van-Edremit depreminin Hypodd değerlendirmesi   
a) öncesi b) sonrası dağılımı 
12
1.15
Van ve yakın çevresindeki fay hatlarını gösteren harita (Koçyiğit,
2011, sözlü görüĢme) 
13
1.16
Mw=7.0 ve M ≥ 5 olan depremlerin odak mekanizması çözümleri(P 
dalgası ilk hareket yönüne göre)
14
1.17
5 ≥ M ≥ 4 olan bazı depremlerin ortak mekanizması çözümleri (P 
dalgası ilk hareket yönüne göre)
14
1.18
M ≥ 4 olan bazı depremlerin odak mekanizması çözümleri 
(Moment Tensör Yöntemi)
15
1.19
23.10.2011-09.12.2011 tarihleri arasında açığa çıkan enerjinin 
günlere göre değiĢimi (ana Ģok hariç)
16
2.1
Van ve yakın çevresinin 1/500.000 ölçekli jeoloji haritası (MTA „dan 
değiĢtirilerek alınmıĢtır.)
18
2.2
Arazi çalıĢmalarında gözlem yapılan  durakları gösterir yer bulduru 
haritası.
19
2.3
Depreme neden olan fay zonunun  MTA 1:100000  ölçekli jeoloji 
haritasındaki gösterimi.
21
2.4
Sayısal yükseklik paftasında oluĢturulan ve fayın geçtiği
topografyayı gösterir 3D harita.
21
2.5
Sayısal yükseklik modeli ile çakıĢtırılan ortofoto 3D görüntü 
üzerinde fayın izinin belirgin görüldüğü  1ve 2 no lu duraklar 
22xiv
ġEKĠLLER DĠZĠNĠ (devam ediyor)
ġekil 
No
Sayfa 
No
2.6 Van-ErciĢ karayolu üzerinde gözlenen deformasyonlara örnekler. 22
2.7
Depreme kaynaklık eden fayın belirlenmesine yönelik 2.Durak 
Zeve Akademi kooperatifi doğusu TopaktaĢ stabilize yolu.
23
2.8
Bardakçı  köyü yakınlarında TopaktaĢ yolunda gözlenen yüzey 
kırığı ve beton sulama kanalında gözlenen deformasyon (Sulama 
kanalında yükselen blok güney blok olarak gözlenmiĢtir.)
24
2.9
OSB  yakınlarında sulama kanalında gözlenen sıkıĢmaya bağlı 
deformasyon.
24
2.10
OSB  kuzeydoğusunda gözlenen yüzey  deformasyonlara ve fay 
sarplığı.
25
2.11
(a) Depreme  kaynaklık eden fayı ve bu fayın belirlenmesine 
yönelik  lokasyonlar gösterir 3D kabartı harita, (b)Fay morfolojisini 
gösterir Shaded relief harita.
26
2.12
COSMO-SkyMed (CSK) interferogram (InsSAR) görüntüsü
(Halkalardaki aynı renkler arası 20 cm. değiĢimi ifade etmekte olup 
detay bilgiler  (//supersites.earhobservations.org/van.php) web 
sayfasında bulunmaktadır.
27
2.13
Erçek  gölü batı kıyısındaki kireçtaĢlarında gözlenen ortalama göl 
seviyesinde geliĢen yosunlara ait izleri gösteren fotoğraflar.
28
2.14
Van depremi sonrasında gözlenen depremin ikincil etkilerine 
örnekler  (a) YeniköĢk yolunda yüzey yenilenmesi, (b) Van-ErciĢ
yolunda çökme, (c) Gedikbulak köyü batısında meydana gelen 
heyelan, (d) Halkalı-YeĢilsu köyleri arasında kaya düĢmesi, (e) 
eski heyelan kütlesinde hareketlenme, (f) sıvılaĢma
30
2.15 Arısu-TopaktaĢ köyleri arasında Karasu çayı yakın çevresinde 
deprem sonrası ortofoto görüntülerinde görülen sıvılaĢmalar.
31
2.16
23 Ekim 2011 Van depremi sonrasında gözlenen yüzey 
deformasyonlarına örnekler: (a) TopaktaĢ köyü yakınlarında köy 
yolunda gözlenmiĢ yanal yayılma, (b)TopaktaĢ köyü yakınlarında 
yamaçlarda görülen güncel heyelanlar, (c ve d)KöĢk köyü
yakınlarında gözlemlenen heyelanlar
32
3.1
23 Ekim 2011, Ml:6.7 Van-Merkez depremini kaydeden ivme-ölçer 
istasyonlarının lokasyonları ve kaydedilen en büyük ivme değerleri 
36
3.2
09 Kasım2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremini kaydeden ivme-
ölçer istasyonlarının lokasyonları ve kaydedilen en büyük ivme 
değerleri
36
3.3
18 Kasım 2011, Ml=5.2 Van-Muradiye depremini kaydeden ivme-
ölçer istasyonlarının lokasyonları ve kaydedilen en büyük ivme 
değerleri
37
3.4
23 Ekim2011,  Ml=6.7 Van-Merkez depremi Muradiye istasyonu 
Kuzey-Güney doğrultulu ivme,hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
38
3.5
23 Ekim 2011, Ml=6.7Van-Merkez depremi Muradiye Ġstasyonu 
Doğu-Batı doğrultulu ivme,hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
38
3.6
23 Ekim 2011,  Ml=6.7 Van-Merkez depremi Muradiye istasyonu 
DüĢey doğrultulu ivme,hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
39xv
ġEKĠLLER DĠZĠNĠ (devam ediyor)
ġekil 
No
Sayfa 
No
3.7
23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez Bitlis istasyonu Kuzey-Güney 
doğrultulu ivme,hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
39
3.8
23 Ekim 2011,  Ml=6.7 Van-Merkez Bitlis istasyonu Doğu-Batı 
doğrultulu ivme,hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
40
3.9
23 Ekim 2011,  Ml=6.7 Van-Merkez Bitlis istasyonu DüĢey 
doğrultulu ivme,hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
40
3.10
9 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi Van-Merkez istasyonu 
Kuzey-Güney doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
41
3.11
9 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi Van-Merkez istasyonu 
Doğu-Batı doğrultulu ivme,hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
41
3.12
9 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi Van-Merkez istasyonu 
DüĢey doğrultulu ivme,hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
42
3.13
23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez Depremi                  (a)Muradiye 
kaydı K-G  doğrultusu, (b)Bitlis kaydı D-B  doğrultusuna ait etkin 
süreler
43
3.14
09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit Depremi        (a) Van kaydı 
D-B Doğrultusu, b) Van-Edremit kaydı D-B doğrultusuna ait etkin 
süreler
43
3.15
23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi (a) Muradiye kaydı KG 
doğrultusu, (b)Muradiye kaydı DB doğrultusuna ait Fourier 
Spektrumları 
44
3.16
23 Ekim2011, Ml=6.7 Van-Merkez Depremi (a) Bitlis kaydı KG 
doğrultusu, (b) Bitlis kaydı DB doğrultusuna ait Fourier 
Spektrumları
44
3.17
09 Kasım 2011,  Ml=5.6 Van-Edremit depremi (a) Van kaydı KG 
Doğrultusu (b) Van kaydı DB doğrultusuna ait Fourier Spektrumları
45
3.18
09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi (a) Edremit kaydı KG 
doğrultusu, (b) Edremit kaydı  DB doğrultusuna ait Fourier 
Spektrumları
45
3.19
23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van–Merkez depremi(a) Muradiye kaydı KG 
bileĢeni, (b) Muradiye kaydı DB bileĢenine ait Tepki Spektrumları
46
3.20
23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van–Merkez depremi (a) Bitlis kaydı KG 
doğrultusu (b) Bitlis kaydı DB doğrultusuna ait tepki Spektrumları
47
3.21
09 Kasım 2011, Ml=5.6 VaEdremit depremi (a) Van-Merkez kaydı 
KG doğrultusu (b) Van–Merkez kaydı DB  doğrultusuna ait tepki 
Spektrumları
47
3.22
09 Kasım2011,  Ml=5.6 Van-Edremit depremi (a) Van-Edremit 
kaydı KG doğrultusu (b) Edremit kaydı DB doğrultusuna ait tepki 
Spektrumları
47
3.23
23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depreminin Muradiye istasyonu 
KG ve DB bileĢenlerine ait tepki Spektrumlarının TDY-2007 
tasarım Spektrumlarıyla karĢılaĢtırılması.
48
3.24
09 Kasım 2011  Ml=5.6 Van-Edremit depreminin Van-Merkez 
istasyonu KG ve DB bileĢenlerine ait tepki spektrumlarının TDY-
2007 tasarım spektrumlarıyla karĢılaĢtırılması.
49
3.25
23 Ekim 2011, Mw=7.0 Van-Merkez depreminde alınan en büyük 
yatay ivme değerleri ile bazı azalım iliĢkilerinin karĢılaĢtırılması
(zemin grubu:B)
50xvi
ġEKĠLLER DĠZĠNĠ (devam ediyor)
ġekil 
No
Sayfa 
No
3.26
23 Ekim 2011, Mw=7.0 Van-Merkez depreminde alınan en büyük 
yatay ivme değerleri ile bazı azalım iliĢkilerinin karĢılaĢtırılması
(zemin grubu:C)
50
3.27
9 Kasım 2011, Mw=5.7 Van-Edremit depreminde alınan  en büyük 
yatay ivme değerleri ile bazı azalım iliĢkilerinin karĢılaĢtırılması
(zemin grubu:B)
51
3.28
9 Kasım 2011, Mw=5.7 Van-Edremit depreminde alınan  en büyük 
yatay ivme değerleri ile bazı azalım iliĢkilerinin karĢılaĢtırılması
(zemin grubu:C)
51
4.1
Zayıf kat ve döĢeme etkisine örnekler a) zayıf kat, b) zayıf kat ve 
asmolen döĢeme, c) zemin katı yıkılmıĢ ve d) Ağır döĢeme
53
4.2
a) UfalanmıĢ betona ait bir örnek, b) ufalanmıĢ betona bir örnek ve 
c) zayıf betona bir örnek.
54
4.3
a) SıyrılmıĢ düz donatıya bir örnek, b)sıyrılmıĢ düz donatıya bir 
örnek ve c) yetersiz etriye ve yetersiz kabuk betonu.
56
4.4
a) Briket dolgulu yıkılmıĢ bir binaya örnek, b) kerpiç dolgu yıkılmıĢ 
bir binaya ait bir örnek, c) kerpiç+briket dolgulu yıkılmıĢ karma bir 
yapıya örnek, d)ince taneli bağlayıcı malzeme (kedi kumu) ve 
e)Düzgün bağlantı yapılmamıĢ köĢe birleĢiminde çökme.
57
5.1
23 Ekim 2011, Mw=7.0 Van-Merkez depremi için tahmin edilen en 
büyük yer ivmesi dağılımı.
61
5.2
9 Kasım 2011,Mw=5.6 Van-Edremit depremi için tahmin edile en 
büyük yer ivmesi dağılımı.
61
5.3
23 Ekim 2011, Mw=7.0 Van-Merkez Depremi için tahmin edilen 
sismik Ģiddet dağılımı.
62
5.4 9 Kasım 2011,Mw=5.6 Van-Edremit Depremi için tahmin edilen 
sismik Ģiddet dağılımı.
62
5.5
23 Ekim 2011 Van-Merkez ve 9 Kasım 2011 Van-Edremit 
depremleri P varıĢlarına göre elde edilmiĢ odak mekanizmaları.
63
6.1
Van ili Deprem öncesi WorldView-2  (2.0 m. çözünürlük) 
görüntüsü.
66
6.2
ErciĢ ilçesi deprem öncesi WorldView-2 (0.5m çözünürlüklü) 
görüntüsü 
67
6.3
ErciĢ ilçesi  deprem sonrası Qiuck Bird-2 (0.6 çözünürlüklü)
görüntü.
68
6.4
ErciĢ ilçesi  deprem sonrası QiuckBird-2 Ikonos Görüntüleri(Bu 
görüntüler üzerinde kırmızı üçgenler ağır hasarlı yıkık binaları,sarı 
üçgenler olası hasarlı binaları,yeĢil poligonlar ise çadır kentleri 
göstermekte olup DLR tarafında yapılan analizlere  ilave olarak 
Harita Genel Komutanlığı tarafında üretilen ortofoto analizlerinin 
sonuçları da ilave edilmiĢtir.
69
6.5
ErciĢ ilçe merkezi yıkık bina tespiti a) deprem  öncesi b)  deprem 
sonrası
71
6.6 ErciĢ ilçe merkezi deprem sonrasına ait görüntü 72
6.7 Van il merkezi deprem  merkezi sonrasına ait görüntü 73
6.8
Van Alaköy yıkık yapılar (sarı  alanlar) ve geçici barınma için 
kurulmuĢ çadırlar (Mavi noktalar)
74
6.9
Van Alaköy de kurulan çadırların (Mavi noktalar) ortofoto 
görünümü
74
6.10 ErciĢ‟in 3 boyutlu ortofoto görüntüsü 75xvii
TABLOLAR DĠZĠNĠ
Tablo 
No
Sayfa 
No
1.1 23 Ekim-Van-Merkez ve 09 Kasım 2011 Van-Edremit 
depremlerine ait çeĢitli kuruluĢlarca verilen parametreler.
1
1.2 Aletsel dönemde meydana gelmiĢ hasar yapıcı depremler. 5
1.3
ġekil 1.17‟  de Moment Tensör yöntemi ile çözümleri verilen 
depremlerin Tablosu.
15
1.4 Mw=7.0 büyüklüğündeki depremin açığa çıkardığı enerji. 16
1.5 23 Ekim  – 9 Aralık tarihleri arasında meydana gelen depremler 
sonucu açığa çıkan günlük ve toplam enerji miktarı
17
2.1 Ġnceleme yapılan duraklara ait coğrafi ve diğer bilgiler. 20
3.1 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremini kaydeden ivme 
ölçer istasyonları ve ölçülen en büyük ivme değerleri.
34
3.2 9 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremini kaydeden ivme-
ölçer istasyonları ve ölçülen en büyük ivme değerleri.
35
3.3 18 Kasım 2011, Ml=5.2 Van-Muradiye depremini kaydeden ivme-
ölçer istasyonları ve ölçülen en büyük ivme değerleri.
35
5.1
23 Ekim ve 9 Kasım 2011, Van-Merkez ve Van-Edremit 
depremlerine ait kaynak bilgileri (Moment magnitüd değerleri 
bölüm 1‟de yer alan moment tensör çözümlerinden alınmıĢtır).
60
6.1 Deprem öncesine ait uydu görüntüleri ve özellikleri. 66
6.2 Deprem öncesine ait uydu görüntüleri ve özellikleri 68
6.3 Deprem öncesi ortofoto görüntüleri ve özellikleri. 70
6.4 Deprem sonrası ortofoto görüntüleri ve özellikleri 70xviii
KISALTMALAR
AFAD: Afet ve Acil Durum Yönetimi BaĢkanlığı
CBS: Coğrafi Bilgi Sistemi
CHARTER: Uzay Teknolojisinin Doğal Afetlerde Kullanımı OluĢumu.
DLR: Alman Uzay Ajansı
EMSC-CSEM: Avrupa Akdeniz Sismoloji Merkezi
HGK: Harita Genel Komutanlığı
MMI: DeğiĢtirilmiĢ Mercalli Ölçeğine Göre Sismik ġiddet
MTA: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü
Ml: Yerel Magnitüd 
Mw: Moment Magnitüd
OSB: Organize Sanayi Bölgesi
PGA: En Büyük Yer Ġvmesi
PGD: En Büyük Yer DeğiĢtirme
PGV: En Büyük Yer Hızı
SED: Ġsviçre Sismoloji Merkezi
SYM: Sayısal Yükseklik Modeli
TDY-2007: 2007 Türkiye Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik
TOKĠ: Toplu Konut Ġdaresi BaĢkanlığı
TR-KYH: Ulusal Kuvvetli Yer Hareketi Gözlem Ağı
TS: Türkiye Saatiyle
USGS: Amerika BirleĢik Devletleri Jeoloji Kurumu
Z3: Yerel Zemin Sınıfı1
1. 23 EKĠM 2011 VE 9 KASIM 2011 VAN BÖLGESĠ DEPREMLERĠ
1.1. Depremlerin Genel Özellikleri
23/10/2011 tarihinde yerel saat ile 13:41‟de Van Merkez‟de, ilk hesaplamalara 
göre büyüklüğü  Ml=6.7 olan bir deprem meydana gelmiĢtir. Depremin 
parametreleri belirlenirken, Türkiye geneline yayılmıĢ  BaĢkanlığımız tarafından 
iĢletilen Ulusal Sismolojik Gözlem Ağına ait 200 adet geniĢ bant istasyonundan 82 
tanesinde yapılan faz okumaları kullanılmıĢtır. Bu okumalar en hızlı Ģekilde  
değerlendirilerek, depremin dıĢ merkez koordinatları  38.68 K- 43.47 D, odak 
derinliği 19.02 km olarak belirlenmiĢtir. Hızlı ön çözümden sonra yapılan ayrıntılı 
çalıĢmalarla, lokal (yerel) magnitüdü Ml=6.7 olarak hesaplanan depremin moment 
büyüklüğü, Norveç‟li Profesör Jens HAVSKOV tarafından geliĢtirilen SEISAN 9.0 
programı  kullanılarak  Mw=7.0 olarak hesaplanmıĢtır. Söz konusu depreme ait 
çeĢitli kuruluĢlarca verilen parametreler Tablo 1.1 ve ġekil 1.1‟ de gösterilmektedir. 
Deprem, Van Merkez ve ilçeleri ile çevre il ve ilçelerde de kuvvetlice hissedilmiĢtir. 
23/10/2011  tarihinde meydana gelmiĢ olan Mw=7.0 büyüklüğündeki depremden 
sonra, 09/11/2011 tarihinde Van Gölü içerisinde (Edremit Ġlçesi yakınlarında) 
büyüklüğü  Ml=5.6 olan bir deprem daha meydana gelmiĢtir. Ġkinci depremin dıĢ 
merkez koordinatları ve odak çözümleri değerlendirildiğinde söz konusu depremin 
birinci depremden bağımsız, baĢka bir fay sistemi üzerinde meydana geldiği 
söylenebilir. Ġkinci depreme ait çeĢitli kuruluĢlarca verilen parametreler Tablo 1.1
ve ġekil 1.2 de gösterilmektedir. Kuzey-Güney yönlü bir sıkıĢma rejimi altında olan 
bölgede değiĢik karakterlerde irili ufaklı bir çok fay sistemi bulunmakta ve bu fay 
sistemleri, meydana gelen artçı Ģoklar nedeniyle birbirlerini tetiklemektedirler.        
9 Aralık 2011 tarihi itibariyle bölgede deprem etkinliği azalarak devam etmektedir.
Tablo 1.1. 23 Ekim 2011 Van-Merkez ve  09 Kasım 2011 Van-Edremit  depremlerine ait çeĢitli 
kuruluĢlarca verilen parametreler
KuruluĢ Zaman (T.S) Enlem Boylam Derinlik (km) Büyüklük
AFAD-Deprem Dairesi 13:41:20 38.6890K 43.4657D 19.02 Ml=6.7  Mw=7.0
Kandilli Rasathanesi 13:41:21 38.75K 43.36D 5.0 Mw=7.2
USGS 13:41:21 38.691K 43.497D 16.0 Mw=7.1
EMSC-CSEM 13:41:22 38.78K 43.40D 10.0 Mw=7.2
AFAD-Deprem Dairesi 21:23:34 38.4382K 43.2825D 21.47 Ml=5.6
Kandilli Rasathanesi 21:23:33 38.4295K 43.2342D 5.0 Ml=5.6
USGS 21:23:33 38.429K 43.229D 5.0 Mw=5.6
EMSC-CSEM 21:23:35 38.42K 43.29D 6.0 Mw=5.72
ġekil 1.1. 23 Ekim 2011 Van-Merkez Depreminin çeĢitli kuruluĢlarca verilmiĢ dıĢ 
                merkez koordinatları.
ġekil 1.2. 09 Kasım 2011 Van-Edremit Depreminin çeĢitli kuruluĢlarca verilmiĢ dıĢ 
                merkez koordinatları.3
Moment Magnitüd
23 Ekim 2011 Van Merkez depreminin moment büyüklüğü (Mw), her türlü sismik 
verinin (sayısal, analog, geniĢ-bant, telesismik, yerel) değerlendirilebildiği SEISAN 
9.0 Programı yardımı ile programı geliĢtiren Norveç‟li Profesör Jens HAVSKOV ile 
birlikte  değerlendirilmiĢtir. Depremin parametrelerini belirlemek için kullanılan 
Ulusal Sismolojik Gözlem Ağına ait istasyonlar ayrı ayrı değerlendirilip, depremin 
moment büyüklüğü Mw=7.0 olarak hesaplanmıĢtır. Bazı istasyonlardan ölçülen 
değerler ġekil 1.3 a,b,c ve d‟de verilmiĢtir.
ġekil 1.3.a. DIYA istasyonundan hesaplanan moment magnitüd değeri
ġekil 1.3.b. KOPT istasyonundan hesaplanan moment magnitüd değeri4
ġekil 1.3.c. ELZG istasyonundan hesaplanan moment magnitüd değeri
ġekil 1.3.d. Hesaplanan ortalama moment magnitüd değeri (Mw=7.0)5
1.2. Tarihsel ve Aletsel Dönem Deprem Aktivitesi
Tektonik olarak aktif olan Van ili ve yakın çevresinde tarihsel ve aletsel dönemde 
büyüklüğü 5 ve üzeri birçok depremin kaydedilmiĢ olması bölgedeki deprem 
tehlikesinin bir kanıtıdır. Özellikle  Van Gölü ve çevresinde ağır tahrip yapan 1111 
depremi (IX) (Calvi, 1941), Ahlat ve ErciĢ‟te ağır yıkıma ve pek çok kiĢinin 
ölmesine neden olan 1276 Ahlat ErciĢ depremi (VIII) (Calvi, 1941), 1441 Nemrut 
Volkanı aktivitesi (Sieberg, 1935; Calvi, 1941), Van, HoĢap ve GevaĢ‟a kadar olan 
alanda etkili olmuĢ ve Van‟da ağır hasar yapmıĢ olan 1646 depremi (IX) 
(Ambraseys ve Finkel, 1995), Van merkez ve güneyinde bahar aylarında etkili 
olmuĢ 1701  deprem  serisi, Van Gölü doğusunda ve ErciĢ‟te hasara neden olan 
1715  depremi (VIII), 1881 Nemrut civarında ağır hasar ve can kaybı meydana 
getiren  deprem (Tchalenko, 1977) ile Bitlis, Malazgirt ve Van arasında kalan 
bölgede hasara neden olmuĢ 1891  depremi  (Tchalenko, 1977),  1900 öncesi 
tarihsel dönemde bölgede öne çıkan sismik etkinlikler arasındadır. Son yüzyılda 
ise; 1903 Malazgirt depremi (M=6.3), 1930 Salmas (Ġran) depremi (M=7.2), 1941 
ErciĢ  depremi (M=5.9), en büyüğü M=5.2 olan Van bölgesini etkileyen 1945 
deprem serisi, ErciĢ, Kocapınar ve Bayramlı civarında hasara neden olan 1964 
ErciĢ  depremi (M=5.3), 1976 Çaldıran  depremi (M=7.2), 1977 ErciĢ  depremi 
(M=5.1), 1988 (M=5.0) ile 2000 (M=5.7) Van  depremleri, Van ve/veya ilçelerinde 
etkili olmuĢ önemli hasar yapıcı depremlerdir (ġekil 1.4, Tablo 1.2). Aynı zamanda 
aletsel döneme dair deprem dağılımları da ġekil 1.5‟te verilmiĢtir.
Tablo 1.2. Aletsel dönemde meydana gelmiĢ hasar yapıcı depremler
Tarih Zaman Enlem Boylam Büyüklük
28.04.1903 23:39 39.14 42.65 6.3
06.05.1930 22:34:23 38.22 44.66 7.2
10.09.1941 21:53:57 39.45 43.32 5.9
20.11.1945 06:27:58 38.63 43.33 5.2
25.06.1964 00:11:52 39.13 43.19 5.3
24.11.1976 22:15.6 39.0506 44.0368 7.2
17.01.1977 19:24.7 39.2703 43.7006 5.1
25.06.1988 15:38.3 38.5034 43.0727 5.0
15.11.2000 05:34.9 38.51 43.01 5.76
ġekil 1.4. Hasar yapıcı depremleri gösteren harita.
ġekil 1.5.1900‟den günümüze Van ve yakın çevresinde meydana gelen depremlerin 
                    (M≥4) dağılımı (AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığı verileri ve çeĢitli 
                     kaynaklardan derlenen verilere göre).
2001 ve 2004 yıllarında aynı bölgede meydana gelen M>4.0 olan depremlerin 
odak mekanizması çözümleri, Ġsviçre Sismoloji Merkezi (SED) tarafından yapılan 
çözümlerle belirlenmiĢtir. Söz konusu depremlerin, 23 Ekim ve 9 Kasım 2011 
tarihlerinde meydana gelen depremler ile yakın lokasyonlarda olduğu 
görülmektedir (ġekil 1.6).7
ġekil 1.6. 02.12.2001 ve 26.09.2004 yılı depremlerinin Ġsviçre Sismoloji Merkezi (SED)   
                 tarafından yapılmıĢ Centroid Moment Tensör çözümleri.
1.3. Artçı Deprem ÇalıĢmaları
23 Ekim 2011 tarihli Mw=7.0 büyüklüğündeki depremden sonra Van bölgesinde 
büyüklükleri 1.7 ile 5.8 arasında değiĢen 6284 artçı Ģok meydana gelmiĢtir (09 Aralık 2011 
itibarıyla). Ana Ģoktan itibaren ilk 24 saat içinde 340 adet artçı Ģok meydana gelmiĢ olup 
yaklaĢık 45 günlük dönemde 24‟er saatlik artçı Ģok sayısı ortalama 150-200 civarındadır
(ġekil 1.7).
340
278
197
168
197
188
171
240
166
192
214
186
211
181
219
134
151
187
113
125
160
146
160
165
100
128
112
90
94
106
100
77
55
49
73
51
75
92
76
50
76
42
83
58
71
62
74
0
50
100
150
200
250
300
350
400
1.(24 saat)
3.(24 saat)
5.(24 saat)
7.(24 saat)
9.(24 saat)
11.(24 saat)
13.(24 saat)
15.(24 saat)
17.(24 saat)
19.(24 saat)
21.(24 saat)
23.(24 saat)
25.(24 saat)
27.(24 saat)
29.(24 saat)
31.(24 saat)
33.(24 saat)
35.(24 saat)
37.(24 saat)
39.(24 saat)
41.(24 saat)
43.(24 saat)
45.(24 saat)
47.(24 saat)
GÜN
DEPREM SAYISI8
ġekil 1.7. Ana Ģoktan sonra kırkbeĢ günlük dönemde meydana gelmiĢ artçı Ģok 
                aktivitesini gösteren grafik.
Artçı Ģoklar genellikle ana Ģokun kuzeyinde KD-GB yönünde yaklaĢık 100  km. lik bir 
uzunlukta yayılım göstermekte (ġekil  1.8), derinlikleri 2 km ile 25 km arasında 
değiĢmektedir (ġekil 1.9). Artçı Ģok dağılımına dik olacak Ģekilde alınan derinlik kesitine 
göre, tabaka eğiminin ana Ģokun odak mekanizması çözümündeki 66 derecelik eğim açısı 
ile yaklaĢık olarak uyumlu olduğu görülmektedir.
       ġekil 1.8. Van Merkez depremi ve artçı Ģok dağılımını gösteren harita.
                     
                       9
        ġekil 1.9. Artçı Ģokların derinlik dağılım grafiği (AA‟ kesiti boyunca)
Bölgede artçı Ģok aktivitesi devam ederken, 09/11/2011 tarihinde Van Gölü içerisinde 
Edremit yakınlarında Ml=5.6 büyüklüğünde yeni bir deprem daha meydana gelmiĢtir. Söz 
konusu depremden sonra aynı lokasyon içerisinde yaklaĢık KB-GD doğrultusunda Ml=5.6 
büyüklüğündeki depremin artçıları olarak nitelendirebileceğimiz depremler meydana 
gelmiĢtir (ġekil  1.10). Bu depremler için, Mw=7.0 büyüklüğündeki depremin oluĢturduğu 
artçı Ģok aktivitesi düzlemi dıĢında, bölgedeki diğer bir fay sisteminden kaynaklanan yeni 
bir ana Ģok yorumu yapılabilir.  Farklı  bir görüĢ olarak ta 23 Ekim 2011 tarihli depremin 
tetiklediği bölgedeki diğer fay sistemlerinin aktivitesine bağlı geliĢen artçı deprem olması 
da söz konusudur. Yani  Van Gölü‟nün Güney doğusunda Edremit Ġlçesi yakınlarında 
meydana gelen  Ml=5.6 büyüklüğündeki bu deprem bağımsız bir deprem olsa da, söz 
konusu bölgenin tetiklenmesinde Mw=7.0 büyüklüğündeki deprem ve artçı Ģoklarının 
etkisi olduğu söylenebilir. 23/10/2011 tarihinden itibaren meydana gelen depremler bir 
arada değerlendirildiğinde büyüklüğü 1≤M≤2 olan 53 adet, 2≤M≤3 olan 4207 adet, 3≤M≤4 
olan 1859 adet, 4≤M≤5 olan 156 adet, 5≤M≤6 olan 12 adet deprem meydana gelmiĢtir 
(ġekil 1.11). Bölgede artçı Ģok aktivitesi  9 Aralık 2011 tarihi itibariyle halen  devam 
etmektedir.10
ġekil 1.10. 9 Kasım 2011 Van-Edremit (Ml:5.6) depremi ve artçı Ģokları (Edremit Ġlçesi 
                  yakınları)  11
ġekil 1.11. 23 Ekim 2011 - 09 Aralık 2011 tarihleri arasında Van ve yakın çevresinde
                  meydana gelen depremlerin magnitüd-sayı grafiği.
Magnitüd-Deprem OluĢ Sayısı ĠliĢkisi
23 Ekim 2011 tarihinden itibaren bölgede meydana gelen depremlerin büyüklüklerine 
baktığımız zaman magnitüdleri M=2.4 ile M=3.0 arasında değiĢen depremlerin yoğunlukta 
olduğu gözlenmektedir. (ġekil 1.12).12
ġekil 1.12. 23 Ekim 2011 Van-Merkez depreminin artçı Ģoklarının magnitüd - deprem 
                  oluĢ  sayısı iliĢkisi.
Hypodd (Double-Difference Hypocenter Location) Programı İle Deprem 
Lokasyonlarının Yeniden Belirlenmesi
23/10/2011 Van  Merkez  depremi ve 09/11/2011 Van Edremit depremleri için 
HypoDD programı ile lokasyon çözümleri yeniden değerlendirilmiĢtir. Bu 
çalıĢmada 1990‟dan günümüze bölgede meydana gelmiĢ, Van depremi için 
magnitüdü Ml≥3.0 olan 1400 adet  artçı  deprem verisi, Van-Edremit  depremi için 
ise  Ml≥2.6  olan 150 adet artçı deprem verisi kullanılmıĢtır. Kullanılan depremlerin 
çözüm kalitesi 0 ile 1 arasındadır. Program birbirine yakın depremleri kümelere 
ayırarak, kümelenmiĢ bu depremler arasındaki  süre farklılıklarını giderip, 
lokasyonlardaki saçılmaları engellemektedir. Böylece depremleri fay düzlemi 
boyunca toplayarak daha doğru bir tektonik yorumun yapılmasına yardımcı
olmaktadır. HYPODD Programı yardımıyla yeniden değerlendirilmiĢ olan 
depremler ġekil (1.13 a ve b) ve ġekil (1.14. a ve b) de verilmiĢtir.
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
500
550
600
650
1.7
1.8
1.9
2.0
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9
3.0
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
3.9
4.0
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8
4.9
5.0
5.1
5.2
5.4
5.5
5.6
5.8
7.0
Magnitud
Sayı13
       (a) (b)
             ġekil 1.13. 23 Ekim 2011 Van-Merkez depreminin Hypodd değerlendirmesi a) öncesi  
                               b) sonrası dağılımı.
(a) (b)
      ġekil  1.14. 9 Kasım 2011 Van-Edremit depreminin Hypodd değerlendirmesi               
                          a) öncesi b) sonrası dağılımı.                    
1.4. Odak Mekanizması Çözümleri14
Tektonik açıdan oldukça karmaĢık bir yapıya sahip olan Van ve yakın çevresinde 
irili ufaklı değiĢik karakterlerde bir çok fay sistemi bulunmaktadır. 23 Ekim 2011 
tarihinde Van Merkez‟de meydana gelen Mw=7.0 büyüklüğündeki depremin, 
AFAD Deprem DanıĢma Kurulu üyesi Prof. Dr. Ali Koçyiğit‟in 2011 yılında yapmıĢ 
olduğu tektonik haritası baz alınarak Van Gölü‟nün doğusundaki Everek Bindirme 
Fayı ile iliĢkili olduğu düĢünülmektedir (ġekil 1.15). 15
   ġekil 1.15. Van ve yakın çevresindeki fay hatlarını gösteren harita (Koçyiğit, 2011, sözlü    
                görüĢme)16
Söz konusu depreminin P dalgası ilk hareket yönü dikkate alınarak yapılan odak 
mekanizması çözümü Doğu-Batı yönlü ters faylanmaya iĢaret etmekte ve Everek 
Bindirmesi ile uyumlu sonuç vermektedir. 09/11/2011 tarihinde Van Edremit Ġlçesi 
yakınlarında meydana gelen Ml=5.6 büyüklüğündeki depremin odak mekanizması 
ise sağ yönlü doğrultu atım bileĢeni olan normal faylanmaya iĢaret etmektedir 
(ġekil 1.16). Ana Ģoktan sonra meydana gelen  Ml≥ 4  büyüklüğünde165 adet 
depremden  bazılarının P dalgası ilk hareket yönü ve moment tensör yöntemiyle 
odak mekanizması  çözümleri yapılmıĢ,  bulunan çözümler ters fay, sağ yönlü ve 
sol yönlü doğrultu atımlı faylanmayı vermiĢtir. (ġekil 1.17,1.18 ve Tablo 1.3 ).
ġekil 1.16.  Mw=7.0 ve M≥5 olan depremlerin odak mekanizması çözümleri (P dalgası 
                   ilk hareket yönüne  göre)
ġekil 1.17. 5 ≥M≥4 olan bazı depremlerin odak mekanizması çözümleri (P dalgası ilk 
                   hareket yönüne göre)17
ġekil 1.18. M≥4 olan bazı depremlerin odak mekanizması çözümleri (Moment Tensör 
                  Yöntemi)
Tablo 1.3. ġekil 1.17‟de Moment Tensör Yöntemi ile çözümleri verilen depremlerin tablosu 18
1.5. Açığa Çıkan Enerji
Bölgede 23 Ekim 2011 ve 9 Kasım 2011 tarihinde meydana gelen depremler ve bu 
depremlerin artçı Ģoklarının açığa çıkardığı günlük ve toplam enerji miktarı      
LogE = 12.24+1.44M (Bath, 1979) formülü kullanılarak hesaplanmıĢtır. 23 Ekim 
2011 tarihinde meydana gelen  Mw=7.0 büyüklüğündeki depremin sonucunda 
2.09x10
15 
Joule enerji açığa çıkmıĢtır (Tablo1.4). HiroĢimaya atılan atom 
bombasının 15000 ton TNT değerinde olduğu düĢünüldüğünde (1 Ton TNT= 
4.2x10
9
Joule) söz konusu ana Ģoktan açığa çıkan enerjinin HiroĢimaya atılan 
atom bombasının yaklaĢık 33.6 katına eĢit olduğu söylenebilir.
                  Tablo 1.4.  Mw = 7.0 büyüklüğündeki depremin açığa çıkardığı enerji
Büyüklük Enerji (erg) Enerji (joule)
Mw=7.0 2.09x10
22
2.09x10
15
                                
Bölgede artçı Ģok aktivitesi devam etmekle birlikte 23 Ekim 2011-09 Aralık 2011 
tarihleri arasında meydana gelen depremlerden açığa çıkan günlük enerji ve 
toplam enerji miktarı aynı formülle hesaplanmıĢ ve  ġekil 1.19 ve Tablo 1.5‟de
verilmiĢtir.
ġekil 1.19.  23.10.2011 – 09.12.2011 tarihleri arasında açığa çıkan enerjinin günlere göre 
                   değiĢimi (ana Ģok hariç)
0
6E+20
1.2E+21
1.8E+21
23.10.2011
25.10.2011
27.10.2011
29.10.2011
31.10.2011
02.11.2011
04.11.2011
06.11.2011
08.11.2011
10.11.2011
12.11.2011
14.11.2011
16.11.2011
18.11.2011
20.11.2011
22.11.2011
24.11.2011
26.11.2011
28.11.2011
30.11.2011
02.12.2011
04.12.2011
06.12.2011
08.12.2011
Zaman (Gün)
Enerji (Erg)19
Tablo 1.5. 23 Ekim-9 Aralık tarihleri arasında meydana gelen depremler sonucu açığa 
                 çıkan günlük ve toplam enerji miktarı.
Gün Enerji (Erg) Enerji (Joule)
23.10.2011 (ana şok hariç) 1.15x10
21
1.15x10
14
24.10.2011 1.33x10
20
1.33x10
13
25.10.2011 1.03x10
20
1.03x10
13
26.10.2011 7.11x10
19
7.11x10
12
27.10.2011 2.30x10
19
2.30x10
12
28.10.2011 2.99x10
19
2.99x10
12
29.10.2011 4.60x10
19
4.60x10
12
30.10.2011 1.93x10
19
1.93x10
12
31.10.2011 1.01x10
19
1.01x10
12
01.11.2011 1.15x10
19
1.15x10
12
02.11.2011 4.23x10
19
4.23x10
12
03.11.2011 8.05x10
18
8.05x10
11
04.11.2011 8.32x10
18
8.32x10
11
05.11.2011 1.58x10
19
1.58x10
12
06.11.2011 1.85x10
19
1.85x10
12
07.11.2011 3.05x10
19
3.05x10
12
08.11.2011 1.16x10
20
1.16x10
13
09.11.2011 2.2x10
20
2.2x10
13
10.11.2011 5.74x10
18
5.74x10
11
11.11.2011 6.16x10
18
6.16x10
11
12.11.2011 1.83x10
19
1.83x10
12
13.11.2011 6.81x10
18
6.81x10
11
14.11.2011 5.70x10
19
5.70x10
12
15.11.2011 4.39x10
18
4.39x10
11
16.11.2011 2.95x10
18
2.95x10
11
17.11.2011 9.17x10
18
9.17x10
11
18.11.2011 5.69x10
19
5.69x10
12
19.11.2011 2.37x10
18
2.37x10
11
20.11.2011 3.13x10
18
3.13x10
11
21.11.2011 1.86x10
19
1.86x10
12
22.11.2011 1.17x10
19
1.17x10
12
23.11.2011 1.13x10
18
1.13x10
11
24.11.2011 6.90x10
18
6.90x10
11
25.11.2011 2.40x10
18
2.40x10
11
26.11.2011 4.59x10
18
4.59x10
11
27.11.2011 1.12x10
18
1.12x10
11
28.11.2011 1.38x10
18
1.38x10
11
29.11.2011 1.91x10
18
1.91x10
11
30.11.2011 3.19x10
19
3.19x10
12
01.12.2011 1.81x10
18
1.81x10
11
02.12.2011 3.36x10
18
3.36x10
11
03.12.2011 4.13x10
18
4.13x10
11
04.12.2011 2.15x10
19
2.15x10
12
05.12.2011 1.51x10
18
1.51x10
11
06.12.2011 1.25x10
19
1.25x10
12
07.12.2011 9.50x10
17
9.50x10
10
08.12.2011 6.37x10
18
6.37x10
11
Toplam Enerji: 2.36x10
14
Joule20
2. BÖLGESEL JEOLOJĠ VE ARAZĠ GÖZLEMLERĠ
2.1. Bölgenin Jeolojisi Ve Güncel Tektonik Konumu
Depremin meydana geldiği Van Gölü Havzası Avrasya ve Arap plakaları arasında 
Geç Miyosen‟de gerçekleĢen çarpıĢmanın ürünü olup, Doğu Anadolu Platosu‟nda 
bulunmaktadır (ġengör ve Kidd, 1979; ġengör ve Yılmaz, 1981).Bölgede Permiyen 
yaĢlı mermerler, Üst Paleozoyik yaĢlı ġistler ile Üst Kretase Ofiyolitler temeli 
oluĢturur. Bu temelin üzerine Tersiyer yaĢlı denizel ve karasal kırıntılılar uyumsuz 
olarak yerleĢmiĢtir. Neotektonik süreçlerin etkisiyle geliĢen Plio-Kuvaterner yaĢlı 
piroklastik ara katkılı gölsel ve karasal kırıntılılar ile bunlarla eĢ yaĢlı Nemrut ve 
Süphan Volkanlarına ait bazaltik, dasitik ve andezitik kayaçlar bu birimlerin üzerine 
uyumsuz olarak gelmektedir. Bölgedeki en genç birimler Geç Kuvaterner yaĢlı 
travertenler ile güncel akarsu tortullarıdır (Üner vd., 2010) (ġekil 2.1).
ġekil 2.1. Van ve yakın çevresinin 1/500.000 ölçekli jeoloji haritası (MTA‟dan değiĢtirilerek 
                alınmıĢtır).
Neotektonik Konum21
Bölgedeki neotektonik dönem Plio-Kuvaterner yaĢlıdır ve Arap ve Avrasya 
levhalarının yakınsamalı hareketleri neticesinde geliĢmiĢ K-G doğrultulu sıkıĢma 
süreçlerinin etkisindedir (Koçyiğit vd., 2001). K-G yönlü sıkıĢmaya bağlı bu güncel 
rejim ile birlikte bölgede, D-B uzanımlı ters faylar ve kıvrımlar, KB-GD doğrultulu 
sağ yönlü ve KD-GB doğrultulu sol yönlü doğrultu atımlı faylar ile K-G yönlü 
normal fay ve açılma çatlakları geliĢmiĢtir (ġaroğlu ve Yılmaz., 1986; Bozkurt, 
2001; Koçyiğit vd., 2001). Depremin meydana geldiği bölgenin yakın çevresinde 
yer alan aktif tektonik yapılardan Doğu Anadolu ve MuĢ Bindirmeleri, Malazgirt, 
Süphan, ErciĢ, Çaldıran, Hasan Timur Gölü ve Tutak doğrultu atımlı fayları ile 
Nemrut Açılma Çatlağı neotektonik yapılara en iyi örnektir. Bölgede yer alan 
Nemrut ve Süphan Strato-volkanları da Holosen döneminde aktivite göstermiĢ 
genç jeolojik yapılar arasında yer almaktadır. 
2.2. Depremin Saha Üzerindeki Etkileri
23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen deprem sonrası arazide meydana gelen 
yüzey deformasyonlarını incelemek amacıyla BaĢkanlığımız tarafından oluĢturulan 
3 kiĢilik bir ekip aynı gün deprem bölgesine ulaĢmıĢ ve çalıĢmalara baĢlamıĢtır. 
Arazi çalıĢmaları 2 ayrı dönem halinde gerçekleĢtirilmiĢ olup inceleme  yapılan 
duraklar ġekil  2.2  'de,  inceleme yapılan duraklara ait coğrafi tanımlamalar ve 
diğer bilgiler Tablo  2.1'de verilmektedir.  Yapılan saha gözlemleri; yüzey 
faylanmasına yönelik gözlemler ve depremin neden olduğu ikincil etkiler baĢlıkları 
altında ayrı ayrı değerlendirilecektir. 
ġekil 2.2. Arazi çalıĢmalarında gözlem yapılan durakları gösteren yer bulduru haritası.22
Tablo 2.1. Ġnceleme yapılan duraklara ait coğrafi ve diğer bilgiler
Durak No Konum Boylam Enlem (UTM) Açıklama
1 K70D 351970 4271839 Van-ErciĢ Karayolu
2 K70D 349315 4271478 Bardakçı-TopaktaĢ Stablize Yol
3 353282 4272200
Organize Sanayi Bölgesi (OSB) Sulama Kanalı 
Deformasyon
4 357187 4273393 OSB'nin 4 km KD sulama kanalı 10cm yükselme
5 357205 4273891 AĢit köyü güneyi fay sarplıkları ve morfolojik izler
6 371971 4281956 Erçek gölü batı kıyısı
7 338832 4247507 Edremit ilçesi KöĢkköy ĠÖO
8 355404 4280776 YeniköĢk yolu üzeri
9 355679 4287567 Van-ErciĢ Karayolu
10 363382 4299794 Van-ErciĢ Karayolu Gedikbulak köyü batısı
11 351772 4297239 Halkalı-YeĢilsu köyleri arası yoldaki kaya düĢmeleri
12 345725 4275992 TopaktaĢ köyü heyelan ve yanal yayılma 
13 346493 4274840 SıvılaĢma ve yanal yayılma
Yüzey Faylanmasına Yönelik Çalışmalar
Depreme kaynaklık eden fayın belirlenmesine yönelik yapılan çalıĢma ġekil 2.2‟de 
gösterilen haritadaki 1‟den 5‟e kadar numaralandırılmıĢ lokasyonlarda 
gerçekleĢtirilmiĢtir. 
Depremin yüzeyde çok belirgin bir kırılmaya yol açmamıĢ olduğu görülmüĢ, ancak 
beton sulama kanalları, asfalt yollar gibi fayı dik kesen insan yapımı çizgisel 
yapılarda Kuzey-Güney yönlü sıkıĢmaya bağlı deformasyonların geliĢtiği 
gözlenmiĢtir. Deformasyonların saha üzerindeki dağılım yönelimi ve kırık özellikleri 
MTA 1:100000 ölçekli jeoloji haritasında tanımlanmıĢ olan  yaklaĢık DKD-BGB 
uzantılı faya ait morfolojik belirteçler ile uyumlu olmakla birlikte, 
deformasyonlardaki yer değiĢtirmenin çok küçük olması ve sahada belirgin bir 
süreklilik göstermemesi depremin gömülü kalmıĢ bir faylanmayla geliĢtiğini iĢaret 
etmektedir (ġekil 2.3 ve 2.4). 23
ġekil 2.3. Depreme neden olan fay zonunun MTA 1:100000 ölçekli jeoloji haritasındaki 
                gösterimi.
ġekil 2.4. Sayısal yükseklik paftasında oluĢturulan ve fayın geçtiği topoğrafyayı gösterir 
                3D harita.
Saha gözlemlerinde yüzey faylanmasına ait ilk belirteç Van-ErciĢ  karayolu 
üzerinde (ġekil 2.5) TOKĠ  konutları yakınında gözlenen kuzey-güney sıkıĢmaya 
bağlı kabarma ve refüj taĢlarındaki yaklaĢık 5 cm. lik sol yönlü bükülmelerdir (ġekil 
2.6.a). Söz konusu sol yönlü deformasyon ayrıca sarı renkli yol kenarı çizgisinde 
de gözlenmekte olup, ayrıca buradaki kaldırım taĢında da çatlama meydana 
gelmiĢtir. Söz konusu bölgede deprem sonrasında yolda yapılmıĢ çalıĢma 
nedeniyle yükselim miktarı tam olarak ölçülememiĢtir. Söz konusu yolun batıya 
bakan yol yarmasında gözlenen genç tortullar kuzey güney sıkıĢmayı gösteren 
veriler sunmaktadır. Burada belirlenen bir düzlemin doğrultusu K70D olarak 
ölçülmüĢ olup, kuzey blokta bir yükselmenin varlığı da ayrıca gözlenmiĢtir. Aynı 
bölgede yol kenarında bulunan beton sulama kanalında da deformasyonlar tespit 
edilmiĢtir (ġekil 2.6. b, c ve d).24
ġekil 2.5. Sayısal yükseklik modeli ile çakıĢtırılan ortofoto 3D görüntü üzerinde fayın izinin 
                belirgin  görüldüğü 1 ve 2 no‟lu duraklar
(a) (b)
(c) (d)
ġekil 2.6. Van-ErciĢ Karayolu üzerinde gözlenen deformasyonlara örnekler.25
Saha gözlemlerinde sıkıĢmaya bağlı deformasyona ait bulgu veren önemli 
noktalardan birisi de Bardakçı  köyü yakınlarında TopaktaĢ  köyü yolunda asfalt 
zeminde sıkıĢma deformasyonu Ģeklinde görülmüĢtür (ġekil 2.7). Burada yüzeyde 
gözlenen deformasyon zonunun genel doğrultusu K70D Ģeklindedir. Burada 
sıkıĢma sonucu kuzey bloğun yaklaĢık 10 cm. yükselimi net bir Ģekilde 
gözlemlenebilmektedir. Bu noktadan 50 metre batıda bulunan beton sulama 
kanalında da deformasyon gözlenmekte olup, burada ölçülen doğrultu da K70D 
Ģeklindedir (ġekil 2.8).  Burada yoldaki kuzey bloğun yükseliminin aksine güney 
blokta yükselme meydana gelmesi dikkat çekicidir. Buradaki yükselim direkt fayın 
yüzeydeki izi olmayıp, sıkıĢma kaynaklı yüzeydeki bükümlenmenin etkisiyle 
oluĢmuĢtur. Bu nedenle bu tür mühendislik yapılarında direkt bloklar arası iliĢkiye 
atıfta bulunmak yanıltıcı olabilmektedir.  
ġekil 2.7. Depreme kaynaklık eden fayın belirlenmesine yönelik 2. Durak Zeve 
                Akademi kooperatifi doğusu TopaktaĢ stabilize yolu.26
ġekil 2.8. Bardakçı köyü yakınlarında TopaktaĢ yolunda gözlenen yüzey kırığı ve 
                beton sulama kanalında gözlenen deformasyon (Sulama kanalında yükselen   
                blok güney blok olarak gözlenmiĢtir)
Bölgede beton sulama kanallarında gözlenen deformasyon yapısına bir diğer 
örnek de Organize Sanayi Bölgesi (OSB) doğusunda tespit edilmiĢtir (ġekil 2.9).
ġekil 2.9.  OSB yakınlarında sulama kanalında gözlenen sıkıĢmaya bağlı deformasyon.27
Saha incelemeleri sırasında sıkıĢmaya bağlı son yüzey deformasyonuna OSB‟nin 
yaklaĢık 4 km. kuzey doğusunda bulunan beton sulama kanalında rastlanılmıĢtır 
(ġekil 2.10. a ve b). Burada yaklaĢık 10 cm. lik bir yükselme ölçülmüĢtür. Bu 
noktada aynı zamanda sulama kanalındaki suyu kontrol eden metal elemanlarda 
sıkıĢmaya bağlı deformasyon net bir Ģekilde izlenmektedir (ġekil 2.10 c). Sulama 
kanalının kuzeyindeki yamaçlarda bindirmeye ait morfolojik izler ve fay sarplıkları 
belirgin olarak gözlenmektedir (ġekil 2.10 d). 
(a) (b)
(c)
(d)
ġekil 2.10. OSB kuzeydoğusunda gözlenen yüzey deformasyonları ve fay sarplığı.
Depreme kaynaklık eden K60-70D  doğrultulu fayın, kuzeye eğimli bindirme 
karakterinde gömülü bir fay olduğu yapılan saha çalıĢmaları sonucunda 
değerlendirilmiĢtir.  Sayısal yükseklik paftalarından elde edilen kabartı (shaded
relief) ve Sayısal Yüksek Modeli (SYM) kullanılarak oluĢturulan  3D haritasında 
fayın morfolojik izinin çok belirgin olduğu açıkça gözlenmekle birlikte vadiye doğru 
akıĢ gösteren kuru derelerin önünün ani kesilmesi de bu veriyi desteklemektedir 
(ġekil 2.11 a ve b).28
(a)
(b)
   ġekil 2.11. (a) Depreme kaynaklık eden fayı ve bu fayın belirlenmesine yönelik 
                     lokasyonları gösterir 3D kabartı harita, (b) Fay morfolojisini gösterir 
                     Shaded relief  harita.29
Ġtalya Uzay Ajansının 10 Ekim ve 26 Ekim tarihlerinde çekmiĢ olduğu COSMOSkymed görüntüsünün NASA tarafından üretilen interferogramında deprem 
sonrası meydana geldiği düĢünülen yer değiĢtirmeler görülmektedir (ġekil  2.12). 
Interferogramda fayın kuzeyinde kalan bölgede topografik olarak maksimum 80cm 
lik, Erçek  gölü‟nün batı kıyılarında 5 ile 40 cm. arasında değiĢen bir yükselme 
meydana geldiği öngörülmüĢtür, bu veriden yola çıkarak Erçek gölü batı kıyısında 
interferogramda belirtilen yükselmelere ait izler aranmıĢ, buna karĢın gerek göl 
seviyesinde, gerekse de yalı taĢları ve göl kıyısındaki yerli kayaçlarda herhangi bir 
seviye değiĢikliği izi gözlenmemiĢtir (ġekil 2.13).
ġekil 2.12. COSMO-SkyMed (CSK) interferogram (InSAR) görüntüsü (Halkalardaki 
                  aynı renkler arası 20 cm. değiĢimi ifade etmekte olup detay  bilgiler     
                  //supersites.earthobservations.org/van.php web sayfasında  
                  bulunmaktadır.30
ġekil 2.13 Erçek gölü batı kıyısındaki kireçtaĢlarında gözlenen ortalama göl 
                 seviyesinde geliĢen yosunlara ait izleri gösterir fotoğraflar.31
Depremin Neden Olduğu İkincil Etkiler
23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen deprem sonrasında çalıĢma alanının 
birçok bölümünde deprem sonrası  oluĢan heyelan, kaya düĢmesi, sıvılaĢma ve 
yanal yayılma olaylarına rastlanılmıĢtır.  
ġekil 2.2‟de 8 numara ile gösterilen noktada YeniköĢk yolu üzerinde asfalt yolda 
yüzey yenilmesi gözlenmiĢtir. Oldukça farklı yönelimlere sahip çatlaklar gözlenmiĢ 
olup, bölgede yeraltı sularının neredeyse yüzey seviyesinde olması söz konusu 
deformasyonu hızlandırıcı bir rol oynamıĢtır (ġekil 2.14.a).  
Van-ErciĢ karayolunda gözlenen ve hemen deprem sonrası Karayolları tarafından 
tamir edilen yol dolgusunda, oturmanın neden olduğu yüzey deformasyonu 
tanımlanmıĢtır (ġekil 2.14 b; Durak 9). Deprem sonrasında yaklaĢık 30-40 cm.'ye 
varan açılmaların gözlendiği bu noktada, geçmiĢte de benzer deformasyonların 
oluĢtuğu gerek yerel kaynaklardan öğrenilmiĢ, gerekse de yol üzerindeki eski 
onarım izlerinden gözlemlenmiĢtir.
Van-ErciĢ Karayolu, Gedikbulak Köyü batısında depremin neden olduğu kuvvetler 
nedeniyle  heyelan olayının  tetiklenmesi sonucu oluĢan gerilme çatlakları 
bulunmaktadır. Söz konusu bölgede yolun alt kesimlerinde yapılmıĢ olan istinat 
duvarı bölgede geçmiĢte de heyelan aktivitesinin varlığına iĢaret etmektedir.     
ġekil 2.14  c‟de gözlenen heyelanda 15-20cm oturma, 10-15 cm. arasında da 
açılmalar gözlemlenmiĢ olup, deformasyon karayolunda önemli bir hasara neden 
olmuĢtur (Durak 10).  
Durak 11 ile tanımlanan noktada Halkalı-YeĢilsu Köyleri arasındaki yolda deprem 
sonrası meydana gelmiĢ kaya düĢmeleri gözlenmiĢtir (ġekil  2.14 d). Gerek yolun 
depremin ikinci gününde düĢen kaya parçaları ile kaplı olması, gerekse de yerel 
kaynakların verdiği bilgiler bölgedeki kaya düĢmesi olayının deprem tarafından 
tetiklendiğini doğrulamaktadır. 
Arısu-TopaktaĢ köyleri arasında (Durak 12) Karasu dere güneybatısındaki 
yamaçta deprem sonrası meydana gelen heyelan ġekil 2.14 e‟ de görülmektedir. 
Bunun yanında Karasu çayının sağ ve sol sahillerinde akarsuya paralel geliĢen 
yanal yayılmalar ve sıvılaĢmalar meydana gelmiĢtir. Harita  Genel  Komutanlığı 
(HGK) tarafından üretilen 1/5000 ölçekli deprem sonrasına ait ortofofo görüntüde 
sıvılaĢma sonucu geliĢen kum volkanları ayırt edilebilmektedir (ġekil 2.15)32
(a) (b)
(c)
(d)
(e) (f)
ġekil 2.14. Van Depremi sonrasında gözlenen depremin ikincil etkilerine örnekler:             
                  (a) YeniköĢk yolunda yüzey yenilmesi, (b) Van-ErciĢ yolunda çökme, 
                  (c) Gedikbulak köyü batısında meydana gelen heyelan, (d) Halkalı-YeĢilsu 
                  köyleri arasında kaya düĢmesi, (e) eski heyelan kütlesinde hareketlenme, 
                  (f) sıvılaĢma.33
ġekil 2.15. Arısu-TopaktaĢ köyleri arasında Karasu Çayı yakın çevresinde deprem sonrası 
                  ortofoto görüntülerde görülen sıvılaĢmalar 
ÇalıĢma alanında gözlenen yanal yayılma türünde bir yüzey deformasyonu 
TopaktaĢ  köyü yakınlarında gözlenmiĢ olup, köy yolunda meydana gelen 
deformasyonun ulaĢımı aksatması nedeniyle kısa sürede yolda onarım çalıĢmaları 
gerçekleĢtirilmiĢ ve gerilme çatlakları tam olarak gözlenememiĢtir (ġekil 2.16  a; 
Durak13). Bu bölgenin batısında yer alan tepelerde güncel heyelan olayları net bir
Ģekilde gözlenmektedir (ġekil 2.16 b).
23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen depremin neden olduğu kütle 
hareketlerinden bir diğeri de Edremit Ġlçesi güneybatısında KöĢk köyü Ġlköğretim 
Okulu yakınlarında gözlenmiĢtir (ġekil 2.16 c ve d; Durak 7). 34
(a)
(b)
(c)
(d)
ġekil 2.16. 23 Ekim 2011 Van Depremi sonrasında gözlenen yüzey deformasyonlarına 
                  örnekler: (a) TopaktaĢ köyü yakınlarında köy yolunda gözlenmiĢ yanal 
                  yayılma, (b) TopaktaĢ köyü yakınlarında yamaçlarda görülen güncel 
                  heyelanlar, (c ve d) KöĢk köyü yakınlarında gözlemlenen heyelanlar.35
3. KUVVETLĠ YER HAREKETĠ KAYITLARININ DEĞERLENDĠRĠLMESĠ
3.1. Genel Değerlendirme
Depremler sırasında kuvvetli yer  hareketinin ölçülmesi; depremin fiziksel 
boyutunun, deprem dalgasının yayılım karakteristiğinin, etkin süresinin, frekans 
içeriğinin, deprem-yer-yapı etkileĢiminin, deprem yüklerinin doğru tespitinin ve 
yıkıcı etkilerinin kestirilmesi gibi çeĢitli mühendislik çalıĢmalarında kullanılmaktadır. 
Kuvvetli yer hareketi kayıtlarının incelenmesi, mühendislik yapılarının deprem 
sırasındaki davranıĢlarının ve hasar görebilirliğinin tahmininde kullanılan temel 
girdilerden birisidir. ġüphesiz, yıkıcı bir deprem sırasında en önemli dinamik 
parametrelerden birisi, depremin ivmesidir. Bu sebeple, depremin dinamik etkilerini 
yerinde ölçmek ve depremi daha doğru değerlendirmek amacıyla deprem 
potansiyeli yüksek birçok ülkede, çok sayıda ulusal ve yerel ölçekte ivme-ölçer 
ağları kurularak kuvvetli yer hareketi (ivme) gözlemleri yapılmaktadır.
Ülkemizde ulusal ölçekte Kuvvetli Yer Hareketi Gözlem Ağı, sadece Afet ve Acil 
Durum Yönetimi BaĢkanlığı Deprem Dairesi tarafından iĢletilmektedir. Bu ağı 
oluĢturan ivme-ölçer istasyonları, aktif sismik bölgeler öncelikli olmak üzere 
ülkemizdeki çeĢitli yerleĢim yerlerinde konumlandırılmıĢtır. Mevcut durumda, 372 
kuvvetli yer hareketi kayıt istasyonu aktif olarak çalıĢmaktadır. Bu ağ tarafından 
1976‟dan günümüze kaydedilmiĢ 6000‟ den fazla deprem ivme kayıt arĢivi 
araĢtırmacıların ve bilim dünyasının hizmetine Internet  (//kyh.deprem.gov.tr)
üzerinden sunulmaktadır.
23 Ekim 2011 Van-Merkez depremi (Ml=6.7, Mw=7.0), yerel saati ile 13:41‟de 
meydana gelmiĢtir. Bu deprem,  episantıra uzaklıkları 42-590 km arasında değiĢen 
Ulusal Kuvvetli Yer Hareketi Gözlem Ağı (TR-KYH) bünyesindeki 22 farklı 
lokasyondaki ivme-ölçer istasyonu tarafından kaydedilmiĢtir. Tablo  3.1‟de bu 
deprem sırasında kayıt alan istasyonlara ait bilgiler ve her bir istasyonun üç 
bileĢenine ait en büyük ivme değerleri yer almaktadır. Bu depremi takiben, 09 
Kasım 2011 tarihinde yerel saatle 21:23:34‟de farklı bir bölgede, orta büyüklükteki 
(Ml=5.6) Van-Edremit depremi meydana gelmiĢ ve  bu deprem bölgedeki beĢ 
istasyon tarafından kaydedilmiĢtir. Bu deprem sırasında kaydedilen en büyük ivme 
değerleri Tablo 3.2‟de verilmiĢtir. Son depremden dokuz gün sonra 18 Kasım 2011
tarihinde, 19:39:39 (TS) ‟de bu iki depremden farklı bir noktada Van-Muradiye‟de 
Ml=5.2  büyüklüğünde bir deprem daha meydana gelmiĢtir. Bu deprem sırasında 
kaydedilen en büyük ivme değerleri Tablo 3.3‟de verilmiĢtir. Bu tablolardaki ivme 
değerleri, düzeltilmemiĢ ham verilerdir. Ayrıca, üç deprem sırasında kayıt alan 
istasyonların yerleri ve en büyük yatay ivme değerleri sırasıyla, ġekil 3.1, ġekil 3.2
ve ġekil  3.3‟de verilen haritalar üzerinde gösterilmiĢtir.  Ml=6.7  Van-Merkez 
depreminin dıĢ merkezine yaklaĢık 42 km uzaklıkta bulunan Muradiye istasyonu 
tarafından ölçülen en büyük ivme değerleri; KG doğrultusunda 178.5 cm/sn
2
, DB 
doğrultusunda 168.5 cm/sn
2
ve düĢey doğrultuda ise 75.5 cm/sn
2
‟dir. Diğer Van-36
Edremit depremi (Ml=5.6) sırasında ölçülen en büyük yatay ivme değeri de yine 
depremin dıĢ merkezine  uzaklığı  12.7 km olan Van-Merkez istasyonu tarafından 
kaydedilmiĢ olup, bu istasyon tarafından ölçülen en büyük ivme değerleri; KG 
doğrultusunda 148.1 cm/sn
2
, DB doğrultusunda 245.9 cm/sn
2
ve düĢey doğrultuda 
150.5 cm/sn
2
‟dir. Van-Edremit istasyonu (dıĢ merkeze 2.9 km) tarafından ölçülen 
en büyük ivme değerleri ise, KG doğrultusunda 65.7 cm/sn
2
,  DB doğrultusunda 
102.6 cm/sn
2
ve düĢey doğrultuda 44.3 cm/sn
2
‟dir.  
Tablo 3.1 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremini kaydeden ivme-ölçer istasyonları 
ve ölçülen en büyük ivme değerleri.
ĠSTASYON
CĠHAZ TÜRÜ
ÖLÇÜLEN ĠVME 
DEĞERLERĠ (gal)
Ġstasyonun
Deprem
Merkez 
Üssüne 
Uzaklığı
Repi (km)
Ġstasyonun 
Kayma 
Dalgası 
Hızı
VS30 (m/sn)
No ĠL ĠLÇE/SEMT KG DB DüĢey
1 Van Muradiye SMACH 178.5 168.5 75.5 42 293
2 MuĢ Malazgirt SMACH 44.5 56.0 25.5 95 311
3 Bitlis Merkez CMG-5TD 89,66 102,24 35,51 116 Alüvyon
4 Ağrı Merkez CMG-5TD 18,45 15,08 7,21 121 295
5 Siirt Merkez CMG-5TD 9,90 9,16 7,04 158 Alüvyon
6 MuĢ Merkez CMG-5TD 10,3 6,86 4,64 170 315
7 Bingöl Solhan CMG-5TD 4,58 4,19 2,46 211 463
8 Bingöl Karlıova CMG-5TD 7,52 11,08 4,65 222 Sert
9 Batman Merkez CMG-5TD 8,29 8,58 3,74 223 450
10 Mardin Merkez CMG-5TD 2,00 1,90 1,58 284 Sert
11 Elazığ Beyhan CMG-5TD 1,20 1,19 0,99 289 Sert
12 Elazığ Palu CMG-5TD 2,11 1,64 1,72 307 329
13 Elazığ Kovancılar CMG-5TD 1,45 1,66 1,20 313 Alüvyon
14 Erzincan Tercan CMG-5TD 2,37 3,43 2,26 289 320
15 Erzincan Merkez CMG-5TD 1,53 1,29 0,71 358 314
16 Bayburt Merkez CMG-5TD 1,35 1,14 1,27 327 Sert
17 GümüĢhane Kelkit CMG-5TD 1,05 0,88 1,25 378 Alüvyon
18 ġanlıurfa Siverek CMG-5TD 2,00 3,06 0,96 378 Alüvyon
19 Malatya Pötürge CMG-5TD 0,99 0,99 0,94 405 Sert
20 Adıyaman Kahta CMG-5TD 2,96 2,70 1,64 437 Alüvyon
21 Adıyaman GölbaĢı CMG-5TD 1,12 0,74 0,35 521 469
22 K.MaraĢ Merkez CMG-5TD 1,74 2,18 0,96 590 31737
Tablo 3.2 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van Gölü depremini kaydeden ivme-ölçer  istasyonları 
ve ölçülen en büyük ivme değerleri
ĠSTASYON
CĠHAZ TÜRÜ
ÖLÇÜLEN ĠVME 
DEĞERLERĠ (gal)
Ġstasyonun
Deprem
Merkez 
Üssüne 
Uzaklığı
Repi (km)
Ġstasyonun 
Kayma 
Dalgası Hızı
VS30 (m/sn)
No ĠL ĠLÇE/SEMT KG DB DüĢey
1 Van Merkez CMG-5TD 148,1 245,9 150,5 12.7 363
2 Van Edremit GSR-16 65,7 102,6 44,3 2.9 Sert
3 MuĢ Malazgirt SMACH 3.0 4.0 2.0 101 311
4 Van Muradiye SMACH 13 9,5 4,5 74.10 293
5 Bitlis Merkez CMG-5TD 3,9 5,8 2,1 97.8 Alüvyon
Tablo 3.3. 18 Kasım 2011, Ml=5.2 Van Muradiye depremini kaydeden ivme-ölçer   
                  istasyonları ve ölçülen en büyük ivme değerleri.
ĠSTASYON
CĠHAZ TÜRÜ
ÖLÇÜLEN ĠVME 
DEĞERLERĠ (gal)
Ġstasyonun
Deprem
Merkez 
Üssüne
Uzaklığı
Repi (km)
Ġstasyonun 
Kayma 
Dalgası Hızı
VS30 (m/sn)
No ĠL ĠLÇE/SEMT KG DB DüĢey
1 Van Muradiye SMACH 13,5 16 10 18,9 293
2 Van Özalp CMG-5TD 9,25 7,36 2,32 23,7 Sert
3 Van Çaldıran CMG-5TD 1,34 1,43 0,56 35,7 Alüvyon
4 Van AFAD CMG-5TD 3,24 6,27 2,33 51,3 Alüvyon38
ġekil 3.1. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremini kaydeden ivme-ölçer 
                istasyonlarının lokasyonları ve kaydedilen en büyük ivme değerleri
ġekil 3.2. 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremini kaydeden ivme-ölçer 
                istasyonlarının lokasyonları ve kaydedilen en büyük ivme değerleri.39
ġekil 3.3. 18 Kasım 2011, Ml=5.2 Van Muradiye depremini kaydeden ivme-ölçer 
                istasyonlarının lokasyonları ve kaydedilen en büyük ivme değerleri.
Ml=6.7 Van-Merkez depremi için her bir istasyondan alınan kuvvetli yer hareketi 
kayıtlarının düzeltilmiĢ ivme-zaman, hız-zaman ve yer değiĢtirme-zaman serisi 
dalga formları, grafiklerde gösterilmiĢtir. Kayıtların ivme-zaman serilerine lineer 
eksen kayması düzeltmesi (linear baseline-offsets-correction) ve 0.2-25 Hz 
arasında Butterworth band geçiĢli filtre uygulanarak hız-zaman ve yer değiĢtirmezaman dalga formları elde edilmiĢtir.  Ml=6.7 Van-Merkez depreminin Muradiye 
istasyonu kaydına ait maksimum hız bileĢen genlikleri; KG doğrultusunda 26.9 
cm/sn, DB doğrultusunda 17.5 cm/sn ve düĢey doğrultuda 6.2 cm/sn iken, Bitlis 
istasyonu kaydına ait değerler ise sırasıyla, 8.7 cm/sn, 7.9 cm/sn ve 2.9 cm/sn‟dir. 
Maksimum yatay yer değiĢtirme miktarları ise, Muradiye istasyonu kaydı KG 
bileĢeninde 5.1 cm ve Bitlis istasyonu kaydı KG bileĢeninde 2.3 cm olarak 
ölçülmüĢtür (ġekil 3.4-3.9). 
Van-Edremit depreminin (Ml=5.6) Van istasyonu kaydına ait maksimum hız 
bileĢen genlikleri ise, KG doğrultusunda 16.4 cm/sn, DB doğrultusunda 33.3 cm/sn 
ve düĢey doğrultuda 6.1cm/sn olarak hesaplanmıĢtır. Maksimum yer değiĢtirme 
miktarları ise Van-Merkez istasyonu kaydı KG bileĢeninde 2.9 cm, DB bileĢeninde 
6.5 cm ve düĢey bileĢende 1.3 cm olarak hesaplanmıĢtır (ġekil  3.10-3.12). VanEdremit istasyonunda ise, hız miktarları KG, DB ve düĢey doğrultularda sırasıyla, 
25.1, 26.9 ve 9.5 cm/sn olarak ölçülmüĢtür. Yer değiĢtirme miktarı ise, KG 
bileĢeninde 11.1 cm olarak hesaplanmıĢtır40
.
ġekil 3.4. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi Muradiye istasyonu Kuzey-Güney 
               doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
ġekil 3.5. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi Muradiye istasyonu Doğu-Batı 
                doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri41
ġekil 3.6. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi Muradiye istasyonu DüĢey 
                doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri
ġekil 3.7. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi Bitlis istasyonu Kuzey-Güney 
                doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri.42
ġekil 3.8. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi Bitlis istasyonu Doğu-Batı 
               doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri.
ġekil 3.9. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi Bitlis istasyonu DüĢey doğrultulu 
                ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri.43
ġekil 3.10. 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi Van-Merkez istasyonu Kuzey-
                  Güney doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri.
ġekil 3.11. 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi Van-Merkez istasyonu Doğu-
                  Batı doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri.44
ġekil 3.12. 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi Van-Merkez istasyonu DüĢey 
                  doğrultulu ivme, hız ve yer değiĢtirme bileĢenleri.
23 Ekim 2011 Ml=6.7 Van-Merkez ve Ml=5.6 Van-Edremit Depremlerinin Etkin 
Süreleri
Deprem anındaki önemli parametrelerden birisi, kuvvetli yer hareketinin süresidir. 
Kuvvetli sarsıntının süresi, yapısal  hasar üzerinde ve mühendislik yapı 
problemlerinde önemli rol oynamaktadır. Uzun süreli bir yer hareketi, tekrarlı yük 
bindirmeleri oluĢturarak, yapılarda önemli derecede hasara neden olabilmektedir. 
Bunun için,  Ml=6.7 Van-Merkez depreminin Muradiye ve Bitlis istasyonlarından 
alınan kayıtlarıyla  Ml=5.6 Van-Edremit depreminin Van istasyonundan alınan 
kayda ait Etkin Süre (Arias ġiddeti) değiĢimleri her iki yatay doğrultu için 
hesaplanmıĢtır. Arias eğrisinin, %5‟ten %95‟e kadar olan değerleri arasında geçen 
süre, etkin süre (teff) olup, ilk depremin Muradiye istasyonu kaydının KG doğrultusu 
için teff= 19.2 sn ve Bitlis istasyonuna ait kaydın DB doğrultusu için teff =17.2 sn 
olarak hesaplanmıĢtır (ġekil 3.13). Ġkinci depremin Van istasyonu kaydına ait DB 
doğrultusu için teff=8.4sn,  Van Edremit istasyonu kaydına ait teff =23.4 sn olarak 
hesaplanmıĢtır (ġekil 3.14).45
(a)                                                                          (b)
ġekil  3.13. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi a) Muradiye kaydı K-G doğrultusu,  b)   
Bitlis kaydı D-B doğrultusuna ait etkin süreler.
                                (a)
ġekil 3.14 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi a) Van kaydı D-B  doğrultusu, b) VanEdremit kaydı D-B doğrultusuna ait etkin süreler.
23 Ekim 2011  Ml=6.7 Van-Merkez ve  9 Kasım 2011  Ml=5.6 Van-Edremit
Depremlerinin Fourier Spektrumları
Ml=6.7 Van-Merkez depreminin Muradiye ve Bitlis kayıtlarının yatay bileĢenleri ve 
Ml=5.6 Van-Edremit depremlerinin de Van ve Edremit istasyonlarının yatay 
bileĢenlerinden elde edilmiĢ zaman ortamındaki ivme kayıtlarının Fourier Spektrumları 
alınarak, frekans ortamına taĢınmıĢ; bu deprem dalgalarının, hangi frekanslarda baskın 
oldukları ve en büyük genlik değerleri incelenmiĢtir (ġekil 3.15 - 3.18). 
Ml=6.7 Van-Merkez depreminin Muradiye istasyonundan elde edilmiĢ ivme kaydının 46
Fourier Spektrumu incelendiğinde KG doğrultusu için baskın frekansın 2.8 Hz (0.4 sn) 
ve DB doğrultusu için ise 3.3 Hz (0.3 sn) olduğu görülmektedir. 
Ml=5.6 Van-Edremit depreminin Van istasyonundan elde edilmiĢ ivme kaydının Fourier 
Spektrumu incelendiğinde KG doğrultusu için baskın frekansın 2.5 Hz (0.4sn) ve DB 
doğrultusu için 2.6 Hz (0.4sn) olduğu görülmektedir.
                             (a) (b)
ġekil 3.15. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi a) Muradiye kaydı KG doğrultusu, 
                  b) Muradiye kaydı DB doğrultusuna ait Fourier Spektrumları.
(a)                                                                           (b)
ġekil 3.16. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi a) Bitlis kaydı KG  doğrultusu, b) Bitlis   
                   kaydı DB doğrultusuna ait Fourier Spektrumları.47
                                   (a) (b)
ġekil 3.17.  09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi a) Van kaydı KG doğrultusu, b) Van 
                   kaydı DB doğrultusuna ait Fourier Spektrumları.
                                     (a) (b)
ġekil 3.18. 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi a)  Edremit kaydı KG  doğrultusu, 
(b) Edremit kaydı DB doğrultusuna ait Fourier Spektrumları.48
3.2. 23 Ekim 2011 Ml=6.7 Van-Merkez ve 9 Kasım 2011 Ml=5.6 Van-Edremit
Depremlerinin Tepki Spektrumları
Mühendislik uygulamalarında deprem kuvvetlerini tanımlamak için en çok  
kullanılan yaklaĢım ivme kayıtlarından ivme, hız ve yer değiĢtirme tepki 
spektrumlarının hesaplanmasıdır (Ohsaki, 1991). Ġvme tepki spektrumu, yapılara 
etkiyen kuvveti, yani zeminden yapıya deprem giriĢini verir. Mühendislik yapısının 
doğal periyoduyla sönüm oranına göre, ivme tepki spektrumundan okunan 
maksimum tepki değeri, yapıya etkiyen mutlak ivme değeri olup, bununla yapının 
“m” kütlesi çarpılırsa deprem esnasında yapıda oluĢan maksimum kesme kuvveti 
elde edilir. Deprem hareketiyle oluĢan enerjinin bir kısmı yapılar tarafından 
absorbe edilir. Yapılara geçen maksimum enerjiyi hız spektrumu verir. Yer
değiĢtirmenin veya Ģekil değiĢtirmenin büyüklüğünü, yer değiĢtirme tepki 
spektrumu göstermekte olup, yapı içindeki gerilmelerle iliĢkilidir. 
Ml=6.7 Van-Merkez için Muradiye ve Bitlis (ġekil  3.19 ve  3.20),  Ml=5.6 VanEdremit depremi için de Van ve Edremit istasyonlarından (ġekil 3.21 ve 3.22)  elde 
edilen ivme kayıtlarından Tepki Spektrumları %5, %10 ve %15 sönüm oranları için 
hesaplanarak gösterilmiĢtir.
(a)       (b)
ġekil 3.19. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi a) Muradiye kaydı KG bileĢeni, b) 
                   Muradiye kaydı DB bileĢenine ait Tepki Spektrumları.49
                                (a) (b)
ġekil 3.20. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depremi a) Bitlis kaydı KG  doğrultusu, 
                   b) Bitlis kaydı DB doğrultusuna ait Tepki Spektrumları
                                    (a) (b)
ġekil 3.21 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi (a) Van-Merkez kaydı KG 
                 doğrultusu, (b) Van-Merkez kaydı DB doğrultusuna ait tepki spektrumları
(a) (b)
ġekil 3.22.  09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depremi a) Van-Edremit kaydı KG 
                   doğrultusu, b) Van-Edremit kaydı DB doğrultusuna ait tepki spektrumları50
3.3. 23 Ekim 2011 Ml=6.7 Van-Merkez ve Ml=5.6 Van-Edremit Depremlerinin 
Ġvme Tepki Spektrumlarının Tasarım Spektrumlarıyla KarĢılaĢtırılması
Van-Merkez (Ml=6.7) ve Van-Edremit (Ml=5.6) depremlerinin Muradiye ve VanMerkez istasyonlarının, hem söz konusu depremlerin dıĢ odak merkezlerine 
yakınlığı, hem de elde edilen ivme değerlerinin diğer istasyonlardan ölçülen ivme 
değerlerine göre daha büyük olması nedeniyle, bu her iki deprem kaydının tepki 
spektrumları, “2007 Türkiye Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında 
Yönetmelik“ in (TDY-2007) tasarım spektrumlarıyla karĢılaĢtırılmıĢtır (ġekil 3.23 ve 
ġekil  3.24). Her iki deprem için, yerel zemin sınıfı Z3 olan Muradiye ve VanMerkez istasyonlarından ölçülen ivme kayıtlarından hesaplanan tepki spektrum 
(%5 sönüm oranları) eğrileri incelendiğinde, her iki yer hareketinin 1. Derece 
deprem bölgesi için tanımlanan tasarım spektrumlarının altında kaldığı 
görülmektedir.
ġekil 3.23. 23 Ekim 2011, Ml=6.7 Van-Merkez depreminin Muradiye istasyonu KG ve DB 
                  bileĢenlerine ait tepki spektrumlarının TDY-2007 tasarım spektrumlarıyla 
                  karĢılaĢtırması.51
ġekil 3.24. 09 Kasım 2011, Ml=5.6 Van-Edremit depreminin Van-Merkez istasyonu KG ve 
                  DB bileĢenlerine ait tepki spektrumlarının TDY-2007 tasarım spektrumlarıyla 
                  karĢılaĢtırması.
23 Ekim 2011 Van-Merkez (Ml=6.7) ve Van-Edremit (Ml=5.6) Depremlerinin 
Bazı Azalım İlişkileriyle Karşılaştırılması
AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığı‟nca iĢletilmekte olan  TR-KYH tarafından elde 
edilen kuvvetli yer hareketi kayıtlarına ve istasyonlara ait bilgiler Tablo  3.1 ile 
Tablo 3.2‟de verilmiĢtir.  Bu istasyonlar için yapılmıĢ olan ayrıntılı jeofiziksel zemin 
araĢtırmaları sonucunda (yerinde ölçümü henüz yapılmamıĢ olanlar için gözlemsel 
bilgiler kullanılmıĢtır) elde edilen kayma dalgası hızı (VS30) değerlerine göre zemin 
sınıflaması yapılmıĢtır. TDY-2007‟ye göre tanımlanmıĢ zemin sınıflamaları dikkate 
alındığında, istasyonlar genellikle  B ve C zemin grubu olarak tanımlanmaktadır. 
Burada depremlerin  AFAD tarafından hesaplanan moment magnitüd cinsinden 
büyüklükleri  Van-Merkez depremi için MW=7.0 ve Van-Edremit depremi için 
MW=5.7 kullanılmıĢtır. Ġstasyonlar tarafından ölçülen yatay bileĢenlere ait en büyük 
ivme değerleri, bazı araĢtırmacılar (Boore vd., 1997; Sadigh vd., 1997; Özbey vd., 
2003; Kalkan ve Gülkan, 2004 ve Çeken vd., 2008) tarafından önerilen azalım 
bağıntılarıyla karĢılaĢtırılmıĢtır (ġekil 3.25, 3.26, 3.27 ve 1.28). 
Her iki deprem sırasında ölçülen  en büyük ivme (PGA) değerleri ile sönüm 
eğrilerinin karĢılaĢtırması çok genel bir tasnife göre yapılmıĢ olup, grafiklerde 
görüleceği üzere, ölçülen ivme değerleri çok uzak mesafelerden (200 km‟den 
fazla) alındığı için literatürdeki bağıntı kriterleriyle uyumlu değildir. Ancak, “C” 52
grubu zemini temsil eden ve depremin merkez üssüne nispeten yakın istasyon 
kayıtlarından Malazgirt kaydı, tahmin eğrileriyle uyumludur, Bununla beraber,  
Muradiye ve Bitlis kayıtlarının bir miktar tahmin eğrilerinin üzerinde olduğu 
görülmektedir.  
ġekil  3.25. 23 Ekim 2011, MW=7.0 Van-Merkez depreminde  alınan en büyük yatay ivme 
değerleriyle bazı azalım iliĢkilerinin karĢılaĢtırılması (zemin grubu: B).
ġekil  3.26. 23 Ekim 2011, MW=7.0 Van-Merkez depreminde  alınan en büyük yatay ivme 
değerleriyle bazı azalım iliĢkilerinin karĢılaĢtırılması (zemin grubu: C).53
ġekil 3.27 09 Kasım 2011, MW=5.7 Van-Edremit depreminde alınan en büyük yatay ivme 
değerleriyle bazı azalım iliĢkilerinin karĢılaĢtırılması (zemin grubu: B)
ġekil 3.28. 09 Kasım 2011, MW=5.7 Van-Edremit depreminde alınan en büyük yatay ivme 
değerleriyle bazı azalım iliĢkilerinin karĢılaĢtırılması (zemin grubu: C).54
4. YAPISAL HASAR  DEĞERLENDĠRMELERĠ
4.1. Deprem Bölgesindeki Yapıların Genel Özellikleri 
23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen deprem, özellikle ErciĢ ilçe merkezinde ve 
Van merkeze bağlı bazı köylerde Ģiddetli hissedilmiĢ büyük ölçekli hasarlara ve 
yıkımlara neden olmuĢtur.  Söz konusu depremin olduğu gün bölgeye gidilerek 
yapılar üzerinde incelemeler yapılmıĢ, bölgedeki yapı stoku ve hasar nedenleri 
tespit edilmeye çalıĢılmıĢtır.  Söz konusu depremin etkili olduğu  Van ve ErciĢ 
merkezlerindeki yapılar genellikle, ülkemizde yaygın olan 4-8 katlı betonarme türü 
yapılardan oluĢmaktadır. Yapıların büyük bir çoğunluğunda asmolen döĢeme 
kullanılmıĢ, özellikle yıkılan binaların giriĢ katlarında yükseklikleri  normal kat 
yüksekliğinin iki katına kadar olan yükseklikte dükkanların olduğu tespit edilmiĢtir. 
Köylerde,  mevcut yapı stokunun büyük bir çoğunluğu kerpiç,  taĢ ve briket
kullanılarak yapılmıĢ, servis ömrünü doldurmuĢ yığma yapılardan oluĢmaktadır. Bu 
yapılar, hiçbir yönetmelik, standart ve tasarım kuralları dikkate alınmadan, sadece 
düĢey yükler düĢünülerek, yöre halkı tarafından 1 veya 2 katlı olarak inĢa 
edilmiĢlerdir. Bilgisizlik, ekonomik yetersizlikler, zor arazi Ģartları ve geleneksel 
yapım teknikleri gibi nedenlerle hemen hemen bütün yapılarda  harç malzemesi 
olarak  kedi kumu denilen  toprak ince taneli malzeme kullanılmıĢtır. Yığma 
yapılarda, gelen yükleri güvenli bir Ģekilde dağıtan ve destek elemanları olarak 
kullanılan yatay ve düĢey hatıllar bu bölgede genellikle ahĢaptan olup sayılarının 
yetersiz ve düzensiz olarak yerleĢtirildikleri gözlemlenmiĢtir. Ayrıca, bu 
elemanların taĢıyıcı duvarlara kenetlenme boylarının çok kısa ve zayıf bir Ģekilde 
yerleĢtirildikleri  tespit edilmiĢtir. Mevsim Ģartlarına bağlı olarak yığma yapıların 
bazılarının toprak damlı olarak inĢa edildiği gözlemlenmiĢtir. 
4.2. Gözlenen Hasarların Nedenleri
Deprem yönetmeliğimizde belirtildiği Ģekli ile depreme dayanıklı yapı  tasarımının 
temel ilkesi; hafif Ģiddetteki depremlerde binalardaki yapısal ve yapısal olmayan 
sistem elemanlarının herhangi bir hasar görmemesi, orta Ģiddetteki depremlerde 
yapısal ve yapısal olmayan elemanlarda oluĢabilecek hasarın sınırlı ve onarılabilir 
düzeyde kalması, Ģiddetli depremlerde ise can güvenliğinin sağlanması amacı ile 
kalıcı yapısal hasar oluĢumunun sınırlanması Ģeklinde tariflenmektedir. Bu tariften 
yola çıkıldığında, yapı elamanlarının Ģiddetli bir deprem enerjisini plastik 
deformasyonlarla (kalıcı ötelenme ve hasarlarla) tüketmesi yani sünek davranması 
istenir. Bunun için de yapıların sünek davranacak Ģekilde hem düĢey yükler hem 
de yatay yükler dikkate alınarak projelendirilmeleri ve inĢa edilmeleri 
gerekmektedir. Ancak deprem bölgesindeki yapılar incelendiğinde,  hasar gören 
yapıların hiçbir Ģekilde deprem afeti düĢünülmeden inĢa edildikleri 
gözlemlenmiĢtir. 55
Betonarme Yapılarda Meydana Gelen Hasarlar Ve Nedenleri 
Zayıf Kat ve DöĢeme Etkisi
Özellikle yıkılan yapılar incelendiğinde (ġekil 4.1. a,b,c ve d),  zemin kattaki
dükkanların yüksekliklerinin normal katlara göre yaklaĢık olarak 2-3 metre daha 
fazla olması, dolgu duvar alanlarının azlığı, beton briket dolgulu diĢli döĢemelerin 
kullanılması ve yapılarda  perde duvarların az yada hiç olmaması yıkımların en 
önemli nedenleri arasında belirtilebilir.  Dolgulu diĢli döĢemelerin yapının yanal 
rijitliğini önemli ölçüde azaltıp ağırlaĢtırdığı, ağırlık artıĢıyla orantılı olarak ta yapıya 
gelen yatay deprem yükünün arttığı bilinmektedir.
(a)
(b)
(c) (d)
ġekil 4.1. Zayıf kat ve döĢeme etkisine örnekler (a. Zayıf kat, b. Zayıf kat ve asmolen 
                döĢeme, c. Zemin katı yıkılmıĢ ve d. Ağır döĢeme)56
Beton Etkisi
Deprem bölgesindeki betonarme yapılarda kullanılan betonun imalatında 
kullanılan kum ve çakılın tane boyutları nitelikli beton yapım koĢullarına uygun 
değildir. Nitelikli beton için kullanılan çakılın boyutunun 2.5-3.0 cm den büyük 
olmaması gerekir. Oysa Van‟da yapılan betonlarda kullanılan agreganın içinde 10-
20 cm  boyutlarında olan ve “taĢ” olarak nitelenen malzemeye sıklıkla
rastlanmaktadır. Ayrıca  agreganın temizliği de Ģüphelidir.  Yıkıntılardaki beton 
elemanlar ve molozlar incelendiğinde, betonda yıkanmamıĢ agrega kullanıldığı ve 
betonun gereği kadar sulanmamıĢ olduğu izlenimi edinilmiĢtir (ġekil 4.2 a, b ve c).
Van‟da depremden sonra yıkılmıĢ ya da ağır hasarlı betonarme yapıların hemen 
hepsinde gözlenmiĢ bu cins beton ile  inĢa edilmiĢ yapının projede istenen 
dayanımdaki betonun gerçekleĢtirilmiĢ olması zor, hatta olanak dıĢıdır. Standart 
dıĢı boyutta ve çok büyük taĢ parçaları betonun kesme dayanımını olumsuz yönde
etkilemekte ve kolayca çatlamasına neden olmaktadır. Betonarme yapılarda düĢey 
yükleri taĢıyan kolonlarda, düĢey yükün  % 80‟den çoğu kolon betonu tarafından 
taĢınır.  Betonun kesme etkisi ile kırılması sonucu kolon artık düĢey yükünü 
taĢıyamadığı için çöker.
(a)57
(b)
(c)
ġekil 4.2. a. UfalanmıĢ betona bir örnek, b. UfalanmıĢ betona bir örnek ve c. Zayıf 
betona bir örnek.58
Donatı Etkisi
Özellikle yıkılan binalarda yapılan incelemelerde, betonarme yapı elemanlarında 
nervürsüz düz donatı kullanıldığı ve etriye aralıklarının yönetmeliklerde verilen 
aralıklardan daha fazla olduğu gözlemlenmiĢtir.  Düz donatılar, zorlanan düğüm 
noktalarından sıyrılarak çıkmıĢ, betonarme elemandan beklenen davranıĢ 
sağlanamamıĢtır (ġekil 4.3 a, b ve c). 
(a) (b)
(c)
ġekil 4.3. a) SıyrılmıĢ düz donatıya bir örnek, b) sıyrılmıĢ düz donatıya bir örnek 
                ve c) yetersiz etriye ve yetersiz kabuk betonu.59
4.3. Yığma Yapılarda Meydana Gelen Hasarlar Ve Nedenleri
Van merkez ve ErciĢ‟ e bağlı bazı köylerdeki yapı stokunun büyük bir bölümü 
taĢıyıcı duvarları taĢ, briket ve kerpiç gibi malzemelerden oluĢan  köy tipi  yığma 
yapılardan oluĢmaktadır. Bu tür yapılarda bağlayıcı olarak toprak harç (ince taneli 
kedi kumu)  kullanılmıĢ,  basınç ve çekme dayanımı çok düĢük olan toprak harç 
dolgu malzemeleri arasındaki aderansı düĢürmüĢtür. KıĢ aylarının çok soğuk 
geçtiği bölgede, don ve çözülme olaylarında toprak harçta ufalanmalar meydana 
gelmiĢtir.  YıkılmıĢ yapılar üzerinde yapılan gözlemlerde, kerpiç türü dolgu 
malzemelerin dahi çok fazla hasar görmeden yapıların yıkılması  dolgu 
malzemeleri arasındaki aderansın ne kadar düĢük olduğunun bir göstergesi 
olmuĢtur. Ayrıca, taĢıyıcı görevindeki yatay ve düĢey ahĢap hatılların deprem 
sırasında hemen hemen hiç çalıĢmadığı, yani zorlanmadıkları da tespit edilmiĢtir.  
Ayrıca, ülkemizdeki köy tipi yapıların karakteristik bir örneği de, köĢe 
birleĢimlerinde taĢıyıcı duvarların birbirlerine olan bağlantıların yeteri kadar rijit 
olmamasıdır.  Deprem sırasında yapılar bu noktalarda fazlaca zorlandıklarından, 
taĢıyıcı duvarlarda beklenen kesme çatlakları fazlaca gözlemlenmemiĢ, düğüm 
noktalarında yıkımlarla yapılar hasar görmüĢtür (ġekil 4.4 a,b,c,d ve e).
(a)
(b)
(c) (d)60
(e)
ġekil 4.4. a) Briket dolgulu yıkılmıĢ bir binaya örnek, b) Kerpiç dolgulu yıkılmıĢ bir binaya 
                ait bir örnek, c) Kerpiç +briket dolgulu yıkılmıĢ karma bir yapıya örnek, d) Ġnce 
                taneli bağlayıcı malzeme (kedi kumu) ve e) Düzgün bağlantı yapılmamıĢ köĢe 
                birleĢiminde çökme.61
5. SĠSMĠK ġĠDDET ANALĠZLERĠ
Meydana gelen bir depremden hemen sonra afet bölgesindeki mevcut durumun 
değerlendirilmesinde depremin yeri ve büyüklüğü tek baĢına yeterli değildir. 
Depremlerin hemen sonrasında acil yardım ve kurtarma çalıĢmalarının etkin bir 
Ģekilde planlanmasında depremin etkilediği alana ve oluĢturduğu hasara ait bilgiler 
önemli rol oynar. Yıkıcı bir deprem sonrası afet bölgesi ile anında iletiĢime 
geçilmesi mümkün olmayabilir ve oluĢan hasarın büyüklüğü konusunda doğru 
bilgilere ulaĢılması zaman alabilir; bu da acil müdahale çalıĢmalarında 
gecikmelere sebep olur. Bu nedenle deprem bölgesine gitmeden önce depremden 
etkilenebilecek alanın belirlenmesinde tahmini ivme ve Ģiddet dağılımlarını 
gösteren haritalar kullanılabilir. Depremin yarattığı ivmeler, bölgede bulunan 
kuvvetli yer hareketi kayıt istasyonları sayesinde ölçülür. Ancak deprem 
bölgesinde yeralan istasyonların sayısı ve dağılımı yetersiz olursa, bu bölge için 
ölçülmüĢ değerler kullanılarak bir ivme dağılım haritasının oluĢturulması mümkün 
olmayabilir. Bu durumda ivme değerlerinin depremin magnitüdüne, depremin odak 
noktasına olan mesafesine ve zemin koĢullarına bağlı olarak değiĢimini gösteren 
ve çoğunlukla geçmiĢ deprem verileri ile elde edilen yer hareketi tahmin (azalım) 
denklemleri kullanılarak ivme dağılımları tahmin edilebilir. Benzer Ģekilde tahmini 
Ģiddet dağılımını gösteren haritalar da oluĢturulabilir. Depremlerden hemen sonra 
hızlı bir Ģekilde üretilebilen bu haritalar, arazi gözlem ve değerlendirmelerinden 
daha doğru ve detaylı sonuçlar elde edilene kadar olan ön değerlendirme 
sürecinde sıklıkla kullanılırlar.
5.1. Tahmini Ġvme ve ġiddet Dağılımları
2011 yılı Ekim ve Kasım aylarında meydana gelen ve kaynak bilgileri Tablo 5.1‟de 
verilen Van-Merkez ve Van-Edremit depremlerinin deprem bölgesi ve yakın 
çevresinde oluĢturabileceği en büyük yer ivmesi değerleri Çeken vd. (2008) 
tarafından geliĢtirilmiĢ aĢağıdaki azalım iliĢkisi kullanılarak tahmin edilmiĢtir:
(5.1)
                          (5.2)
Burada; A, en büyük yatay yer ivmesini (cm/sn
2
); r, faya olan en kısa mesafeyi 
(km); h, regresyon sonucu elde edilen bir sabiti; Mw, moment magnitüd 
büyüklüğünü; R ise mesafe parametresini ifade eder. Ayrıca Denklem (5.1)‟de 
kullanılan SB kaya zemini, SC yumuĢak zemini ve SD çok yumuĢak zemini 
karakterize etmektedir. En büyük yer ivme değerleri kaya zemin sınıfı kullanılarak 
elde edilmiĢtir. Dolayısıyla SB =1, SC =0 ve SD =0 alınmıĢtır.
log10
(A)= -2.871+1.615Mw -0.102M
w
2 -0.882log10R-0.064SB + 0.033SC + 0.129SD ±
R= r
2
+ h
262
Tablo 5.1 23 Ekim ve 9 Kasım 2011 Van-Merkez ve Van-Edremit depremlerine ait kaynak 
bilgileri (*Moment magnitüd değerleri Bölüm  1‟de yer alan moment tensör 
çözümlerinden alınmıĢtır.)
Tarih Saat (TS) Enlem Boylam Derinlik
(km)
Magnitüd*
(Mw)
Yer
23/10/201
1
10:41:27.6
3
38.6890N 43.4657E 19.02 7.0 Van - Merkez
09/11/201
1
19:23:45.3
9
38.4382N 43.2825E 21.47 5.7 Van- Edremit
Bu iki deprem sonucunda oluĢabilecek deprem Ģiddeti değerleri, Arıoğlu vd. (2001) 
tarafından 17 Ağustos 1999 Kocaeli depremi sonrasında geliĢtirilmiĢ olan Ģiddet ile 
en büyük yer ivmesi arasındaki  aĢağıda verilen denklem kullanılarak tahmin 
edilmiĢtir:
(5.3)
Burada; I, DeğiĢtirilmiĢ Mercalli ölçeğine (MMI) göre sismik Ģiddet ve A, en büyük 
yatay yer ivmesidir (cm/sn
2
).
Bu iki deprem için Denklem (5.1) ve Denklem (5.3) kullanılarak üretilen tahmini en 
büyük yer ivmesi ve sismik Ģiddet dağılımı haritaları ġekil 5.1-5.4‟de verilmektedir. 
Bu tahmini ivme haritaları üzerinde, Bölüm 3‟de anlatılan ve AFAD Deprem Dairesi 
tarafından iĢletilmekte olan Ulusal Kuvvetli Yer Hareketi Gözlem Ağı bünyesinde 
bölgede bulunan istasyonların konumları üçgenler ile gösterilmiĢtir. Üçgenlerin 
altında yazan rakamlar, istasyonlarca ölçülmüĢ en büyük yatay yer ivmesi 
değerlerinin geometrik ortalamalarını ifade etmektedir.
I=1.748lnA− 1.07863
ġekil 5.1 23 Ekim 2011, Mw=7.0 Van-Merkez depremi için tahmin edilen en büyük yer 
               ivmesi dağılımı
ġekil 5.2 9 Kasım 2011, Mw=5.7 Van-Edremit depremi için tahmin edilen en büyük yer 
               ivmesi dağılımı64
ġekil 5.3 23 Ekim 2011, Mw=7.0 Van-Merkez depremi için tahmin edilen sismik Ģiddet 
                 dağılımı.
ġekil 5.4 9 Kasım 2011, Mw=5.7 Van-Edremit depremi için tahmin edilen sismik Ģiddet  , 
               dağılımı65
5.2. Genel Değerlendirmeler
Bu çalıĢmada 23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen Van-Merkez (Mw=7.0) ve 9 
Kasım 2011 Van-Edremit (Mw=5.7) depremleri  göz önünde bulundurularak 
deprem bölgesi ve yakın çevresinde yaratabileceği en büyük yer ivmesi ve sismik 
Ģiddet değerleri tahmin edilmiĢ ve bu değerlerin mekansal dağılımını gösteren 
haritalar hazırlanmıĢtır. Ġlk ve ikinci deprem için tahmin edilen fay uzunlukları 
(haritalarda açık mavi ile gösterilmiĢtir) sırası ile 67 km ve 6.9 km‟dir. Faylara ait 
doğrultular ise P dalgaları ilk varıĢ yönleri kullanılarak elde edilen odak 
mekanizması çözümlerine göre K87B ve K17B olarak alınmıĢtır (ġekil 5.5). VanMerkez  depreminde  tahmin edilen en büyük ivme değeri Merkez'e bağlı 
Kasımoğlu ve Yumru tepe köylerinde  351 cm/sn
2
olarak hesaplanmıĢtır. Van–
Edremit depreminde ise tahmin edilen en büyük ivme değeri Van Merkez ilçesinde 
53 cm/sn
2
, Edremit ilçesinde 58 cm/sn
2
olarak hesaplanmıĢtır . Bu ivmelere göre 
tahmin edilmiĢ sismik Ģiddet değerleri Van-Merkez depremi için Merkez ve Özalp 
ilçelerinde 9, Muradiye merkezde 8 ve ErciĢ merkezde ise 7 (ġekil 5.3) ve VanEdremit depreminde ise Van Merkez ve Edremit ilçeleri 6 (ġekil 5.4) olarak tahmin 
edilmiĢtir. Bu depremler için tahmin edilen en büyük yer ivmesi dağılımları (ġekil 
5.1 ve ġekil 5.2), bölgede bulunan kuvvetli yer hareketi ivme istasyonlarından elde 
edilmiĢ değerler ile karĢılaĢtırılmıĢ ve dıĢmerkeze yakın istasyonlarda ölçülmüĢ 
ivme değerleri ile kısmen uyum içerisinde oldukları gözlenmiĢtir. DıĢmerkezden 
uzaklaĢtıkça gözlenen farklılıklar, çalıĢmada kullanılan azalım iliĢkisi denkleminin 
Marmara Bölgesi‟nde meydana gelen depremler kullanılarak elde edilmiĢ olmasına 
bağlı olabilir.66
ġekil 5.5. 23 Ekim 2011 Van-Merkez ve 9 Kasım 2011 Van-Edremit depremleri P 
                varıĢlarına göre elde edilmiĢ odak mekanizmaları.
6. 23 EKĠM 2011 VAN DEPREMĠNDE UYDU ve ORTOFOTO GÖRÜNTÜLERĠN 
    KULLANIMI
Uydu görüntüleri afet yönetiminin her safhasında yoğun olarak kullanılmakta ve bu 
verilerle doğal afetlere daha kolay, etkili ve hızlı müdahale imkanı sağlanmaktadır. 
Doğal afet olaylarında uydu görüntüleri afet öncesi; zarar azaltmaya yönelik olarak 
tehlike ve risk haritalaması, planlama, afet senaryolarının hazırlanması, afet 
anında; erken hasar tespiti, kriz yönetimi, lojistik destek, kurtarma çalıĢmaları için 
alternatiflerin belirlenmesi, süregelen tehlikenin izlenmesi ve haritalanması, afet 
sonrası; yeni yerleĢim yerlerinin belirlenmesi, hasar tespit çalıĢmalarına destek ve 
tehlikenin izlenmesi çalıĢmalarında kullanılmaktadır. Ülkemizde 1999 depremleri 
sonrasında dönemin Afet ĠĢleri Genel Müdürlüğünde uydu görüntülerinin 
kullanımına yönelik çalıĢmalar baĢlamıĢ, 2003 yılında meydana gelen Bingöl 
Depremi ile özellikle afet sonrası olayın boyutunun hızlı bir Ģekilde belirlenmesine 
yönelik olarak daha sistematik ve düzenli bir Ģekilde kullanımı artmıĢtır.  
Uluslararası alanda da afetlerde uydu görüntülerinin kullanımına yönelik değiĢik 
oluĢumlar ve gruplar bulunmaktadır. Bunlar arasında; International Charter “Space 
and Major Disasters” (Charter), BirleĢmiĢ Milletler SPIDER (UN Platform for 
Space-Based Information for Disaster Management and Emergency Response) 
Programı, BirlemiĢ Milletlere Bağlı UNOSAT-UNITAR (BirleĢmiĢ Milletler 
Operasyonel Uydu Yönetim Programı), SERTIT Enstitüsü, özellikle afetler sonrası 
hızlı kartoğrafya hizmeti veren oluĢumlar arasında gösterilir. Bunlar arasında 
International Charter, faaliyetlerini 1999 yılından beri sürdürmekte olup, uzayda 
gözlem uydusu bulunan ülkelerin afet konularıyla ilgili kuruluĢlarının bir araya 
gelmesiyle oluĢmuĢtur. Doğal ve/veya teknolojik afetlerde bünyesindeki katılımcı 
uzay ajanslarının görüntülerini afetlerle ilgili kurumlara ücretsiz olarak aktarmakta 
olan International Charter oluĢumuna ülkemiz de mülga Afet ĠĢleri Genel 
Müdürlüğünün baĢvurusu ile “Yetkili Kullanıcı” olunmuĢtur. Günümüzde bu 
çalıĢmalar AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığında yürütülmektedir. 
Charter günümüze kadar olan süreçte farklı afet türleri için ülkemiz adına 
tarafımızdan aktive edilmiĢ olup bunlar; 8 Eylül 2009 Ġstanbul Su Baskını, 8 Mart 
2010 Elazığ Depremi, 10 ġubat 2011 KahramanmaraĢ Kömür Ocağı Heyelanı ve 
23 Ekim 2011 yılında meydana gelen Van Depremidir.  Charter ile ilgili açıklayıcı 
bilgiler ve ülkemizin bu konudaki aktivasyonlarına ait bilgilere gerek oluĢumun 67
internet sayfasından (www.disasterscharter.org), gerekse de AFAD Deprem 
Dairesi BaĢkanlığının internet adresinden (www.deprem.gov.tr) ulaĢılabilmektedir.  
23 Ekim 2011 tarihinde AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığı tarafından açıklanan   
Ml: 6.7  (Mw: 7.0)  olan Van merkezli deprem sonrasında Charter BaĢkanlığımız 
tarafından depremden ilk bir saat sonrasında aktive edilmiĢtir. Call 379 çağrı kodu 
ile baĢlayan süreçte BaĢkanlığımıza ilk 24 saat içerisinde bölgeye ait genel 
durumu gösteren haritalar  hem iĢlenmiĢ hem de ham veri olarak gönderilmiĢ, 
ilerleyen süreçte de depremin neden olduğu tahribatı belirlemeye yönelik olarak 
detay analizler ve uydu görüntüleri iletilmeye baĢlanmıĢtır. Diğer ülke örneklerinde 
de olduğu gibi afet olaylarında Charter oluĢumu ve bu oluĢum tarafından 
operasyonun yönetiminden sorumlu olan kuruluĢ (Van depremi örneğinde proje 
yönetimi ve hızlı haritaların hazırlanmasında Almanya Uzay Ajansı  -DLRgörevlendirilmiĢtir) ile yetkili kullanıcı arasında yoğun bir iletiĢim ve bilgi alıĢveriĢi 
gerçekleĢmekte, yerel merkezlerden (Yetkili Kullanıcılar) gelen bilgilere göre 
analizler belirli bölgelere daha detay odaklanarak gerçekleĢmektedir. Bu arada 
analizlerin daha doğru ve hızlı yapılmasındaki acil durum safhasında hız ve 
mümkün olduğunca doğru bilgi büyük önem taĢımaktadır. Yetkili Kullanıcılar 
tarafından sağlanan afete iliĢkin bilgiler çalıĢmanın performansını daha da çok 
arttırmaktadır. 
Van Depreminde Charter tarafından ilerleyen bölümlerde detayları verilecek olan 
çalıĢmalara ilave olarak  HGK tarafından deprem sonrasında bölgede yapılan 
çekimler ve daha önce arĢivde yer alan 1/5000 ölçekli Ortofoto görüntülerinin 
kullanılması da depremin etki alanlarını belirlemeye yönelik çalıĢmaya en önemli 
ve doğru katkıyı sağlamıĢtır. 
6.1. International Charter  “Space and Major Disasters” Faaliyetleri  
Depremin meydana gelmesinden 1 saat sonra 7/24 esasına göre çalıĢan Charter 
Operasyon Çağrı Merkezine (COP) talep formu iletilerek süreç baĢlatılmıĢtır. COP, 
ilerleyen süreçte kendi operasyon Ģemasına göre Türkiye tarafından yapılan 
çağrıyı  teyit ederek resmileĢtirmiĢ ve Charter Genel Sekreteri ile birlikte 
aktivasyonun sonuna kadar Yetkili Kullanıcı, Veri Sağlayıcılar ve Hızlı Kartografya 
Hizmet Sağlayıcı birimlerinin eĢgüdüm içinde çalıĢmalarını sağlamak amacıyla bir 
Proje Koordinatörü görevlendirilmiĢtir. Depremin ilk haber alınması ve gelen 
bilgiler ıĢığında Van-ErciĢ-Bitlis illerini kapsayacak alan için bir programlama 
yapılması AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığı tarafından talep edilmiĢ, ilerleyen 
süreçte, hasarın ErciĢ-Van arasında yoğunlaĢtığı haberinin yerel kriz 
merkezlerinden alınması ile uydu görüntülemesinin bu bölgelerde 
yoğunlaĢtırılması yönünde Charter bilgilendirilmiĢtir. 
Ġlk 24 saat içinde Charter tarafından  ErciĢ Ġlçe merkezi, Bitlis ve Van il 
merkezlerine ait arĢiv görüntüler iletilmeye baĢlanmıĢ, deprem sonrasına ait 68
programlanan çekimler hakkında AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığı
bilgilendirilmeye baĢlanmıĢtır. Deprem öncesine ait arĢiv uydu görüntüleri ve 
özellikleri Tablo 6.1'de verilmektedir. 
Tablo 6.1. Deprem öncesine ait uydu görüntüleri ve özellikleri.
Uydu Görüntüsü Çözünürlük Band Görüntü Tarihi Yeri
WorldView-2 2.0 m. Çok bantlı 06 Mayıs 2011 Van 
WorldView-2
0.5 m. Tek bant
27 Haziran 2011 ErciĢ
2.0 m. Çok bantlı
WorldView-2
0.5 m. Tek bant 06 Mayıs – 24
Haziran 2011
Güvenli- Alaköy
2.0 m. Çok bantlı
QuickBird-2
0.6 m. Tek bant
02 Ekim 2011 Bitlis
2.5 m. Çok bantlı
Depremin ilk 24 saatinde gelen görüntüler ġekil 6.1. ve ġekil 6.2.'de verilmektedir. 
Bu görüntülere AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığı, Charter ve DLR internet 
sayfalarından değiĢik çözünürlüklerde ulaĢılabilinir. Bu görüntülerin AO boyutunda 
çıktı almaya elveriĢli olan yüksek çözünürlüklü versiyonları acil durum 
çalıĢmalarında kullanılmak üzere AFAD Kriz Merkezi ve Van Ġl Kriz Merkezi 
yetkilileri ile paylaĢılmıĢtır. 69
ġekil 6.1. Van ili deprem öncesi WorldView-2 (2.0 m çözünürlüklü) görüntüsü.
ġekil 6.2. ErciĢ ilçesi deprem öncesi WorldView-2 (0.5 m çözünürlüklü) görüntüsü 
Ġlerleyen süreçte deprem bölgesine ait deprem sonrası görüntüler elde edilmiĢ ve 
Kurumumuz ile paylaĢılmıĢtır (Tablo 6.2). Deprem sonrası bölgede bulut 
yoğunluğunun fazla olması çok yüksek çözünürlüklü optik görüntülerin elde 
edilmesinde sorunlar yaĢanmasına neden olmakla beraber, genel olarak ErciĢ 
Ġlçesi için ilçe merkezine yönelik görüntülerden hasar belirlenebilmektedir. Özellikle 
ErciĢ Ġlçesini içine alan 26 Ekim 2011 tarihli QuickBird-2 (0.6 m çözünürlüklü) 
görüntüsünde yoğun bulut ve sis dikkat çekmektedir (ġekil 6.3 ve  6.4). Hava 
durumunun neden olduğu bu durumun yıkılmıĢ binaların belirlenmesinde kaba bir 
tahmin sağladığı DLR tarafından belirtilmiĢtir. DLR tarafından yapılan hızlı tarama 
sonucu yıkılmıĢ olduğu belirlenen binalar ile ilgili bilgiler gerek koordinat bilgisi, 
gerekse vektör veri olarak BaĢkanlığımız ile paylaĢılmıĢtır. 70
Tablo 6.2. Deprem sonrasına ait uydu görüntüleri ve özellikleri
Uydu Görüntüsü Çözünürlük Band Görüntü Tarihi Yeri
QuickBird-2
0.6 m. Tek bant
26-28 Ekim 2011 ErciĢ
2.5 m. Çok bantlı
Ikonos
1.0 m. Tek bant
26-28 Ekim 2011 ErciĢ
4.0 m. Çok bantlı
QuickBird-2
0.6 m. Tek bant
26 Ekim 2011 ErciĢ
2.5 m. Çok bantlı
QuickBird-2
0.6 m. Tek bant
26 Ekim 2011 Bitlis
2.5 m. Çok bantlı
ġekil 6.3. ErciĢ ilçesi deprem sonrası QiuckBird-2 (0.6 m çözünürlüklü) görüntü.71
ġekil 6.4. ErciĢ ilçesi deprem sonrası QiuckBird-2, Ikonos Görüntüleri (Bu görüntüler
                üzerinde kırmızı üçgenler ağır hasarlı yıkık binaları, sarı üçgenler olası hasarlı
binaları, yeĢil poligonlar ise çadır kentleri göstermekte olup DLR tarafından
yapılan analizlere ilave olarak Harita Genel Komutanlığı tarafından üretilen
ortofoto analizlerinin sonuçları da ilave edilmiĢtir).
6.2. Harita Genel Komutanlığı Tarafından Üretilen Ortofoto Görüntülerle Ġlgili 
       ÇalıĢmalar  
Van bölgesinde meydana gelen deprem sonrasında, Harita Genel Komutanlığı 
(HGK) tarafından hasarın belirlendiği yerleĢim yerleri üzerinde deprem sonrası 
uçuĢ yapılarak ortofoto görüntüler çekilmiĢtir. HGK tarafından benzer bir çalıĢma 
8 Mart 2010 tarihinde Elazığ'da meydana gelen Kovancılar Depreminde de 
yapılmıĢ ve bu görüntülerden gerek hasarlı binalar, gerekse bölgede deprem 
sonrası kurulan geçici barınma bölgeleri belirlenmiĢtir. Bu konuyla ilgili çalıĢmaya 
AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığı internet sitesinden  (www.deprem.gov.tr)
eriĢilebilir.
Sayısal Ortofoto haritalar;  renkli hava fotoğraflarının sayısallaĢtırılması, ölçek 
doğruluğunun her yerde sağlanması ile hazırlanan, harita doğruluğu ve hava 
fotoğrafının okunabilirliği avantajlarını birleĢtiren bir sayısal üründür 
(www.hgk.msb.gov.tr). BaĢka bir ifade ile bu veriler üzerine kartografik bilgilerin 
(eĢ yükselti eğrileri, grid, imar paftaları gibi) eklendiği belli bir ölçeği ve koordinat 72
sistemi tanımlı olan yeni digital bir görüntünün elde edilmesi yöntemidir. Harita 
Genel Komutanlığı tarafından hava fotoğraflarından ve uydu görüntülerinden 
istenilen her ölçekte ve koordinatta siyah/beyaz ve/veya renkli olarak ortofoto 
harita üretilmektedir. Van Depremi sonrasında HGK tarafından hazırlanan ortofoto 
görüntülere ait bilgiler Tablo 6.3 ve 6.4‟de verilmektedir. 
HGK‟ lığı tarafından çekilen ve hazırlanan deprem öncesi ve sonrasına ait ortofoto 
görüntüler depremin hemen sonrasında AFAD ile paylaĢılarak, yıkılmıĢ binaların 
belirlenmesinde ve acil yardım çalıĢmalarının koordinasyonunda kullanılmasına 
olanak sağlanmıĢtır. 
Tablo 6.3. Deprem öncesi ortofoto görüntüler ve özellikleri
Ortofoto Görüntüsünün 
Kapsama Alanı
Görüntü 
Tarihi
Koordinat 
Sistemi
ErciĢ 2010 UTM ED-50
Van Merkez 2010 UTM ED-50
Van Alaköy 2010 UTM ED-50
Van Güvençli 2010 UTM ED-50
Van TopraktaĢ 2010 UTM ED-50
Van Tevekli 2010 UTM ED-50
Tablo 6.4. Deprem sonrası ortofoto görüntüler ve özellikleri
Ortofoto Görüntüsünün Kapsama 
Alanı
Görüntü 
Tarihi
Koordinat 
Sistemi
ErciĢ 2011 UTM ED-50
Van Merkez 2011 UTM ED-50
Van Alaköy 2011 UTM ED-50
Van Güvençli 2011 UTM ED-50
Van TopraktaĢ 2011 UTM ED-50
Van Tevekli 2011 UTM ED-5073
Van depremi öncesi ve sonrasına ait yüksek çözünürlüklü deprem öncesi ve 
sonrası ortofoto görüntüler üzerinde analizler yapılarak ErciĢ ilçe merkezi ve Van il 
merkezindeki yıkık binalar tespit edilmeye çalıĢılmıĢtır (ġekil 6.5, 6.6 ve 6.7). 
(a)
(b)
ġekil 6.5. ErciĢ ilçe merkezi yıkık bina tespiti a) deprem öncesi, b) deprem sonrası.74
ġekil 6.6. ErciĢ ilçe merkezi deprem sonrasına ait görüntü75
ġekil 6.7. Van il merkezi deprem sonrasına ait görüntü76
Depremin ilerleyen günlerinde BaĢkanlığımız tarafından HGK' dan depremin 
etkilediği köylere ait ortofoto görüntüleri talep edilmiĢtir. Bu görüntüler depremden 
etkilenen köylerde (Alaköy, Güvençli, TopaktaĢ, Tevekkeli)  özellikle hasarın 
boyutunun ortaya konulmasının yanı sıra, geçici barınma amacıyla kurulan 
çadırların dağılımlarının da belirlenmesinde oldukça faydalı olmuĢtur (ġekil 6.8 ve
6.9). Köyler üzerinde benzer çalıĢma yapmak amacıyla Charter oluĢumundan da 
bölgelere ait uydu görüntüleri talep edilmiĢ, hava Ģartlarının çok bulutlu olması ve 
net görüntülerin elde edilememesi nedeniyle uydu görüntülerinden 
faydalanılamamıĢtır.   
ġekil 6.8. Van Alaköydeki yıkık yapılar (Sarı alanlar) ve geçici barınma için kurulmuĢ  
                çadırlar (Mavi noktalar).
ġekil 6.9. Van Alaköy‟de kurulan çadırların (mavi noktalar) ortofoto görünümü.77
Deprem bölgesine ait görüntülerin aynı zamanda CBS yöntemleri kullanılarak 
sayısal yükseklik verisinden elde edilen sayısal arazi modelleriyle çakıĢtırılması 
sonucunda üç boyutlu ortofoto görüntüleri de elde edilmiĢtir (ġekil 6.10). 
ġekil 6.10. ErciĢ‟in 3 boyutlu ortofoto görüntüsü78
7. SONUÇLAR
23 Ekim 2011 ve 9 Kasım 2011 tarihlerinde Van ilinde meydana gelen depremlerle 
ilgili AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığınca yapılan çalıĢmalar sonucunda;
a) AFAD Deprem Dairesi BaĢkanlığının Ulusal Sismoloji Gözlem Ağı verilerine 
göre; 23 Ekim 2011 tarihinde yerel saatle 13.41‟de Van ili kent merkezinin 
yaklaĢık 30 km. kuzeyinde Erçek Gölünün batısında 19.02 km derinliğinde 
yerel (lokal) Magnitüd değeri 6.7 moment Magnitüd değeri 7.0 olan bir 
deprem meydana gelmiĢtir. 9 Kasım 2011 tarihinde yine Van ili sınırları 
içinde Edremit ilçesine yakın Van Gölü içinde yerel saatle 21.23‟de yerel 
magnitüd değeri 5.6 olan ikinci bir deprem daha oluĢmuĢtur.
b) 23 Ekim 2011 tarihinde  meydana gelen depremden sonra Van ilinde 
günümüze kadar deprem aktivitesi yoğun bir Ģekilde devam etmekte olup, 
9 Aralık 2011 tarihi itibariyle  deprem bölgesinde büyüklükleri 1.7 ile 5.8 
arasında değiĢen toplam 6284 adet artçı deprem meydana gelmiĢtir.
c) Van ilinde meydana gelen depremler sonucunda açığa çıkan enerji 
2.36x10
15
Joule değerinde olup bu değer HiroĢimaya atılan atom 
bombasının yaklaĢık 37 katına eĢit olduğu söylenebilir.
d) 23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen depremin odak mekanizması 
çözümüne göre bindirme türünde bir faylanmadan kaynaklanmıĢ olduğu 
belirlenmiĢ, bu depremin Erçek Gölü ile Van Gölü arasında uzanan yaklaĢık 
Doğu-Batı doğrultulu bindirme karakterindeki Everek Fayı ile iliĢkili olduğu 
düĢünülmüĢ ve bu sonuç arazide yapılan gözlemlerle de desteklenmiĢtir.
e) Yapılan arazi gözlemlerinde Van ilinde meydana gelen depremlerin 
heyelan, kaya düĢmesi, sıvılaĢma ve yanal yayılma olaylarına neden 
olduğu saptanmıĢtır.
f) DSĠ Bölge Müdürlüğünün Van gölündeki ölçümlerine göre 9 Kasım 2011 
tarihinde meydana gelen Ml:5.6 büyüklüğündeki depremde Van Gölünün 
seviyesi 4 cm. yükselmiĢtir. 1649.51 m. olan göl seviyesi depremde 
1649.55 metreye çıkmıĢ daha sonra tekrar eski seviyesine düĢmüĢtür.
g) Mw:7.0 büyüklüğündeki Van depreminin Muradiye ilçesindeki Kuvvetli Yer 
Hareketi Kayıt Ġstasyonundan elde edilen en büyük ivme değerleri; KuzeyGüney yönünde 178.5 cm/sn
2
, Doğu-Batı yönünde 168.5 cm/sn
2
ve düĢey 
yönde ise 75.5 cm/sn
2
dir. Ml: 5.6 büyüklüğündeki ikinci depremde ise Van 
merkezdeki Kuvvetli Yer Hareketi Kayıt Ġstasyonundan elde edilen en büyük 
ivme değerleri; Kuzey- Güney yönünde 148.1 cm/sn
2
, Doğu-Batı yönünde 
245.9 cm/sn
2
ve düĢey yönde ise 15.5 cm/sn
2
olarak ölçülmüĢtür.
h) Van ili ve çevresinde meydana gelen depremler sonucunda yapısal hasar 
konusunda yapılan  arazi gözlemlerinde; yapıların deprem yönetmeliği 
dikkate alınmadan geliĢigüzel inĢa edildikleri için hasara uğradığı 
belirlenmiĢtir. Yapısal hasarın temel nedenleri; yapı malzemesinin kalitesiz 
olması, yıkılan binaların giriĢ katlarında yükseklikleri normal kat 79
yüksekliğinin iki katına kadar olan dükkânların varlığı, yetersiz ve düzensiz 
dağıtılan yatay ve düĢey hatıllar, dolgu duvarların azlığı ve nervürsüz düz 
donatı kullanımı olarak saptanmıĢtır.
i) Günümüzde hemen her alanda kullanımı yaygınlaĢan uzaktan  algılama 
verileri afet çalıĢmalarında özellikle acil durum yönetimi ve afet sonrası ön 
hasar çalıĢmalarında katkı sağlaması açısından oldukça önemlidir. Bu 
görüntüler aynı zamanda afet sonrasında geçici ve kalıcı konutların yer 
seçimi gibi teknik bilgi ve  altyapı gerektiren konularda da önemli katkılar 
sağlamaktadır. Son yıllarda yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerinin sayı 
ve kalite bakımından artması bu çalıĢmaların daha doğru ve etkin bir 
Ģekilde yapılmasına katkı vermektedir.
j) International Charter gibi  uluslararası oluĢumlar kullanılarak elde edilen 
uydu görüntülerinin analiz edilmesi ve kullanıma sunulması afet olayından
24 saat sonra mümkün olabilmektedir. Bununla birlikte uydu sağlayıcı 
kurumların bu sürecin uzaması veya kısalmasında önemli rolleri 
bulunmaktadır. Van Depremi sonrasında ilk 24 saat içinde bölgeye ait arĢiv 
görüntüler elde edilmiĢ, 48 saat içinde de depremin etkisine yönelik ilk 
bilgiler alınmıĢtır. 
k) Van Depremi örneğinde olduğu gibi Harita Genel Komutanlığı tarafından 
hazırlanan ortofoto görüntülerin deprem sonrası uydu kaynaklarına kıyasla 
daha kısa sürede elde edilebilmesi ve analize hazır hale getirilmesi yerel 
kaynaklar ile bu iĢin yapılmasının ne kadar etkin olabileceğini göstermesi 
açısından önemlidir. 
l) Mevcut varsayımlardan hareket ederek yapılan modellemeler sonucunda; 
23 Ekim 2011 tarihinde meydana gelen Mw: 7.0 büyüklüğündeki depremin 
Ģiddeti IX, 9 Kasım 2011 tarihinde meydana gelen Ml: 5.6 büyüklüğündeki 
depremin Ģiddeti ise VI olarak bulunmuĢtur. Bu analizlere göre depremlerin
en büyük yer ivmesi ve sismik Ģiddet dağılım haritaları oluĢturulmuĢtur.80
YARARLANILAN KAYNAKLAR
Ambraseys, N. N. and Finkel C., 1995. The Seismicity of Turkey and Adjacent Areas: A    
Historical Review, 1500-1800. Eren Yayıncılık ve Kitapçılık, Ġstanbul. 240 pp.
Bath, M. 1979, “Introduction to Seismology”
Boore, D. M., Joyner W. B. and Fumal, T. E. 1997. Equations for estimating horizontal 
response spectra and peak acceleration from Western North American 
earthquakes: A Summary of recent work. Seismological Research Letters, 68 
(1), 128-153 pp. 
Bozkurt, E., 2001. Neotectonics of Turkey-asynthesis. Geodinamica Acta, 14, 3-30.
Calvi, S., 1941.Türkiye ve bazı KomĢu ülkelerin deprem kataloğu. Çeviren Erdoğan 
Kumcu. 1979 Ġstanbul.
Çeken, U., Beyhan, G. ve Gülkan, P. 2008. Kuzeybatı Anadolu Depremleri Ġçin Kuvvetli 
Yer Hareketi Azalım ĠliĢkisi, 18. Uluslararası Jeofizik Kongre ve Sergisi, 14-17 
Ekim 2008, vol:3B14, s:1-4, MTA Kültürü Sitesi, Ankara. 
Havskov, J., Ottemöller, L., Voss, P. SEISAN “Earthquake Analysis Software”.
Kalkan, E., and Gülkan, P., 2004. Site-dependent spectra derived from ground motion 
records in Turkey, Earthquake Spectra Vol.20, No.4, Nov. 2004. 
Koçyiğit, A., Yılmaz, A., Adamia, S., and Kuloshvili,S., 2001. Neotectonic of East 
Anatolian Plateau (Turkey) and Lesser Caucasus: implication for transition 
from thrusting to strike-slip faulting. Geodinamica Acta, 14, 177-195.
Ohsaki Y. (1991). Deprem Dalgasının Spektral Analizine GiriĢ, (Çev. M. Ġpek), ĠnĢaat 
Mühendisleri Odası, Ġstanbul. 
Özbey, C., SARI, A., Manuel, L., Erdik, M. and Fahjan, Y. 2003. Empirical strong ground 
motion attenuation relations for Northwestern Turkey. Fifth National 
Conference on Earthquake Engineering, Istanbul, Turkey. 
Sadigh, K., Chang, S. Y., Egan, J. A., Makdisi, F. and Youngs, R. R., 1997. Attenuation 
relationships for shallow crustal earthquakes based on California strong 
motion data. Seismological Research Letters, V: 68, No: 1, p: 180-189.
Sieberg, A.,  1935. Erdbebengeographie, in ed. B. Gutenberg, Handbuch der geophysik 
4:775-812. Berlin.
ġaroğlu, F. ve Yılmaz, Y., 1986. Doğu Anadolu‟da neotektonik dönemdeki jeolojik evrim 
ve havza modelleri. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 107, 73-94.
ġengör A.M.C. and Kidd W.S.F., 1979. Postcollisional tectonics of the Turkish-Iranian 
plateau and a comparison with Tibet. Tectonophysics, 55, 361–376.81
ġengör, A.M.C., and Yılmaz, Y, 1981. Tethyan evolution of Turkey: a plate tectonic
approach. Tectonophysics, 75, 181-241.
TDY-2007. Türkiye Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik, T. C. 
Bayındırlık ve Ġskan Bakanlığı, Ankara. 
Tchalenko, J.S., 1977. A reconnaıssance of the seismicity and tectonics at the northern 
border of the Arabian Plate (Lake Van region). Revue de Geographie 
Physique et de Geologie Dynamique. Vol. XIX, Fasc. 2, pp 189-208, Paris, 
1977.
Üner, S., YeĢilova, Ç., Yakupoğlu, T., Üner, T., 2010. PekiĢmemiĢ sedimanlarda 
depremlerle oluĢan deformasyon yapıları (sismitler): Van Gölü Havzası, Doğu 
Anadolu. Yerbilimleri, 31 (1), 53-66. Hacettepe Üniversitesi Yerbilimleri ve 
Uygulama ve AraĢtırma Merkezi Dergisi.
Waldhauser, F. 2001, HYPODD ”A Program to Compute Double-Difference Hypocenter 
                  Locations”.
1/100000 Ölçekli Jeoloji Haritası, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.
1/500000 Ölçekli Jeoloji Haritası, MTA Genel Müdürlüğü, Ankara.
Web Sayfaları
 Afet ve Acil Durum Yönetimi BaĢkanlığı internet sayfası; 
www.afad.gov.tr
 Afet ve Acil Durum Yönetimi BaĢkanlığı Deprem Dairesi BaĢkanlığı internet sayfası;
www.deprem.gov.tr
 Alman Uzay Ajansı (DLR) Uydu Tabanlı Kriz Bilgi Merkezi (ZKI) internet sayfası;
www.zki.dlr.de
 GEO Group On Earth Observations internet sitesi; 
//supersites.earthobservations.org/van.php
 Harita Genel Komutanlığı internet sayfası;
www.hgk.msb.gov.tr/urunler/fotogrametrik/ortofoto.htm
 International Charter “Space and Major Disasters” internet sayfası; 
www.disasterscharter.org
 Ġsviçre Sismoloji Merkezi (SED) “Centroid Moment Tensor Solution”; 
www.seismo.ethz.ch/prod/tensors/index_EN
 USGS 23/10/2011 Eastern Turkey Mw=7.1 Centroid Moment Tensor Solution;
//earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usb0006bqc/neic_b0
006bqc_cmt.php82
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER