Hacettepe Üniversitesi Afet Araştırma ve Uygulama Merkezi (HAMER)

VAN DEPREMİ (23 EKİM 2011) SONRASI ERCİŞ İLÇESİNDE HAMER EKİBİ TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME VE ÇALIŞMALAR HAKKINDA RAPOR

08 Ocak 2012 Pazar 08:50

RAPORUN ORJİNALİ İÇİN TIKLAYIN

ANKARAHAZIRLAYANLAR

1. Doç. Dr. Hakan Altıntaş

(Ekip Başkanı, HAMER Müdür Yardımcısı, H.Ü. Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Anabilim Dalı Öğretim Üyesi)

2. AraĢ. Gör. Dr. Gülnaz Ulusoy

(Ekip Üyesi, H.Ü. Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı)

3. AraĢ. Gör. Bilge Topuksak Kalanlar

(Ekip Üyesi, H.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Halk Sağlığı

Hemşireliği Anabilim Dalı)

4. Selma Kılıç

(Sağlık Teknikeri, H.Ü. İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi Mikrobiyoloji

Laboratuvarı)

5. Edip Kaya

(Sağlık Memuru, H.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Anabilim Dalı,

Afetlerde Sağlık Yönetimi Yüksek Lisans Programı öğrencisi)1

23 Ekim 2011 (Pazar) (1. Gün)

Van - Merkez‟de 23 Ekim 2011 Pazar günü, saat 13:41‟de M: 6.7 büyüklüğünde büyük

şiddette bir deprem meydana gelmiştir. Depreme bağlı ciddi hasar ve can kaybı olmuştur

(Bkz. Ek 1: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Deprem Dairesi

Başkanlığı Basına ve Kamuoyuna Duyurusu). Daha sonra depremin 7.2 büyüklüğünde olduğu

belirlenmiştir.

24 Ekim 2011 (Pazartesi) (2. Gün)

H.Ü. Rektörü Prof. Dr. Uğur Erdener, 24 Ekim 2011 Pazartesi sabahı saat 09:00 civarında

HAMER Müdürü Prof. Dr. Zafer Öztek‟i arayarak meydana gelen afetle ilgili olarak

Hacettepe Üniversitesi tarafından yapılacakların belirlenmesini istemiştir.

Saat 09:30‟da HAMER Müdürü Prof. Dr. Zafer Öztek ve HAMER Müdür Yardımcısı Doç.

Dr. Hakan Altıntaş biraraya gelerek HAMER tarafından yapılabilecekleri gözden

geçirmişlerdir.

Saat 10:00‟da H.Ü. Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Sevil Gürgan, HAMER Müdürü Prof. Dr.

Zafer Öztek ve HAMER Müdür Yardımcısı Doç. Dr. Hakan Altıntaş bir toplantı yaparak

yapılabilecekleri görüşmüşlerdir. Bu toplantı sırasında T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık

Hizmetleri Genel Müdürü Dr. Şeracettin Çom ile bir telefon görüşmesi yapılmıştır. Bu

görüşmede Dr. Çom afet sonrası bölgede yeterli sayıda arama kurtarma personeli, sağlık

personeli (Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri: UMKE) ile kara ve hava ambulansı

bulunduğunu bildirmiştir. Dr. Çom, halk sağlığı ile ilgili konularda çalışmalar yapacak

ekiplere gereksinimleri olacağını belirtmiştir.

Saat 13.00‟de H.Ü. Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Sevil Gürgan ile HAMER Yönetim Kurulu

üyelerinden Prof. Dr. Zafer Öztek (Müdür), Doç. Dr. Hakan Altıntaş (Müdür Yardımcısı),

Prof. Dr. Belma Giray (Yönetim Kurulu Üyesi) ve Prof. Dr. Zafer Erden (Yönetim Kurulu

Üyesi) yeniden toplanarak Van Depremi ile ilgili yapılabilecekleri gözden geçirmişler ve

önerilerini sunmuşlardır.2

25 Ekim 2011 (Salı) (3. Gün)

Rektörlük Makamı tarafından Van Depremi ile ilgili olarak aşağıdaki duyuru yapılmıştır:

“REKTÖRLÜK DUYURULARI

Van Depremi Yardım Kampanyası

“Değerli Hacettepe'liler,

23 Ekim Pazar günü Van ilimizde meydana gelen 7.2 büyüklüğünde deprem ve devam eden

artçı sarsıntılarda hayatını kaybeden vatandaşlarımıza Allahtan rahmet, yaralananlara da acil

şifalar diliyoruz. Milletçe büyük üzüntü duyduğumuz bu olaydan etkilenen tüm

yurttaşlarımızın acılarını yürekten paylaşıyoruz. Depremzedelere destek olmak üzere

Hacettepe Üniversitesi olarak bir yardım kampanyası başlatılmış olup, kurum olanaklarımız

çerçevesinde çeşitli girişimlerde bulunulmuştur. Bu amaçla;

● Depremden zarar gören yurttaşlarımıza katkıda bulunmak üzere Türkiye Vakıflar Bankası

Ankara Şubesinde IBAN TR 310001500158007299318157 numaralı deprem yardımı özel

hesabı açılmıştır. Depremzedelere yardım etmek isteyen değerli mensuplarımız bu hesaba

diledikleri meblağı yatırabilirler.

● Yeni olmak kaydı ile, depremzedelere giysi, ayakkabı, battaniye, gıda maddesi vb. eşyalar

ile diğer yardım malzemelerini ulaştırmak isteyen mensuplarımız için de düzenlemeler

yapılmıştır. Mensuplarımız bu tür malzemeleri Beytepe ve Sıhhiye Yerleşkelerinde Genel

Sekreterlik birimlerine teslim edebilirler.

● Üniversitemiz deprem bölgesindeki çalışmalara doğrudan katkıda bulunmak üzere

Hacettepe Üniversitesi Afet Araştırma ve Uygulama Merkezi'nden (HAMER) Doç. Dr. Hakan

Altıntaş başkanlığında bir ekibi bölgeye göndermek üzere görevlendirmiştir. Ayrıca,

HAMER'den Yrd. Doç. Dr. Filiz Demiröz Kızılay Psikolojik Destek Ekibi ile birlikte Van'a

gitmiştir.

Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri, deprem bölgesinden gönderilecek yaralılara her türlü tıbbi

bakım ve yardıma hazır olacak şekilde gereken tedbirleri almıştır.

Tüm mensuplarımıza yardım kampanyasına katkılarından dolayı teşekkür ederiz.”

REKTÖRLÜK “ (http://www.hacettepe.edu.tr/duyuru/detay.php?ku=2704 )3

Aynı gün içinde HAMER Ekibi aşağıdaki üyelerden oluşturulmuştur:

1. Doç. Dr. Hakan Altıntaş (Ekip Başkanı, HAMER Müdür Yardımcısı, H.Ü. Tıp Fakültesi

Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi)

2. Araş. Gör. Dr. Gülnaz Ulusoy (Ekip Üyesi, H.Ü. Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı)

3. Araş. Gör. Bilge Topuksak Kalanlar (Ekip Üyesi, H.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi,

Hemşirelik Bölümü, Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı)

4. Selma Kılıç (Sağlık Teknikeri, H.Ü. İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi Mikrobiyoloji

Laboratuvarı)

5. Edip Kaya (Sağlık Memuru, H.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Anabilim Dalı,

Afetlerde Sağlık Yönetimi Yüksek Lisans Programı öğrencisi)

HAMER Ekibi belirlendikten sonra her bir ekip üyesi görev sırasında gereksinim duyacağı

kişisel malzemeleri hazırlamıştır. Ayrıca, daha önceden deprem bölgesine gitmiş ve

psikososyal destek hizmetleri konusunda Kızılay ekibi ile birlikte çalışmalar yapmakta olan

HAMER yönetim kurulu üyesi Yrd. Doç. Dr. Filiz Demiröz (H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler

Fakültesi, Sosyal Hizmetler Bölümü) ile telefon bağlantısı kurularak bölgedeki son durum

hakkında bilgi alınmıştır. Çalışmaların yapılacağı Erciş ilçesinde afetten kaynaklanan kaosun

halen sürdüğü, barınma imkanın olmadığı, yiyecek temini ile ilgili olarak açık dükkan

olmadığı, havanın soğuk olduğu, artçı depremlerin sürdüğü öğrenilmiştir. Yrd. Doç. Dr. Filiz

Demiröz, HAMER Ekibinin iki hafta sonra bölgeye gitmesinin daha sağlıklı olacağını

bildirmiştir. Durum hakkında HAMER Müdürü Prof. Dr. Zafer Öztek‟e bilgi verilmiş,

değerlendirmeler sonucunda HAMER ekibinin 26 Ekim 2011‟de Van‟a hareket etmesi

kararlaştırılmıştır. Ekip yola çıkmadan TTB Van Tabanlı Depremi 1. Gün Hızlı

Değerlendirme Raporu‟da okunmuştur (Bkz. Ek 2: TTB Van Tabanlı Depremi 1. Gün Hızlı

Değerlendirme Raporu). Ek 3 ve Ek 4‟de sırası ile Van iline ait nüfus durumu ve daha önce

olmuş bazı depremlere ait bilgiler sunulmuştur.

T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürü Dr. Şeracettin Çom ile bağlantı

kurulmuş, Dr. Çom ekibin bölgeye gittiğinde yapacakları ile ilgili olarak Erciş‟te afet sağlık

yanıtını koordine eden Kocaeli İl Sağlık Müdürü Dr. Hasan Aydınlık ile temas kurulması

gerektiğini bildirmiştir. Bu çerçevede, telefonla, hem Dr. Hasan Aydınlık hem de Erciş‟te

görev yapmakta olan Van İl Sağlık Müdür Yardımcısı Dr. Hamit Karataş ile görüşülmüştür.4

26 Ekim 2011 (ÇarĢamba) (4. Gün)

HAMER Ekibi, 26 Ekim 2011 Çarşamba günü saat 09:00‟da H.Ü. Diş hekimliği Fakültesi

önünde buluşmuş ve Üniversite tarafından sağlanan bir minibüs ile Esenboğa havaalanına

ulaşmıştır. Ardından THY‟na bağlı tarifeli bir uçakla saat 10:45‟de Van‟a doğru hareket

etmiştir.

Ekip saat 12.30‟da Van havaalanına inmiştir. Van İl Sağlık Müdürlüğü tarafından sağlanan bir

minibüs ve yönlendirme ile Van Eğitim ve Kültür Evine (Hekimevi) saat 14:00‟de

ulaşılmıştır. Buraya gidiş sırasında yer yer depremden etkilenen binalar gözlenmiştir. Ekibin

önce burada kalacağı söylenmiş, sonra gidilecek yerin Erciş olduğu anlaşılmıştır. Burada Van

İl Sağlık Müdür Yardımcısı Dr. Recep Yıldırım ile görüşülmüştür. Dr. Yıldırım deprem

afetinden bu yana uyumadığını, çok yorgun olduğunu ifade etmiştir. Konuşmada iki yıllık

hekim olduğu öğrenilmiştir. Bu görüşmede Dr. Yıldırım; su kirliliğinin bölgede önemli bir

problem olduğunu belirterek salgından korktuklarını belirtmiştir. Erciş‟e su verilemediğini

belirtmiş ve sudaki klor düzeyini bilmediklerini söylemiştir. Ayrıca görüşmede belediyenin

temizlik yapmadığı da belirtilmiştir. Dr. Yıldırım, Vali bey ile 25 Ekim 2011 Salı günü saat

12:00‟de yapılan toplantıda, 100 hazır tuvalet siparişi verildiğini öğrendiğini söylemiştir. Dr.

Yıldırım, spor salonuna hastane kurulduğunu, Van‟da ki 500 yataklı hastanenin çalıştığını ve

Van‟a su verildiğini de belirtmiştir. Erciş‟te ise yaralıdan çok sağlık personeli olduğunu ve en

büyük sıkıntının organizasyon yetersizlikleri olduğunu söylemiştir. Örneğin, Erciş‟te sağlık

personelinin kalacak yer sıkıntısı olduğunu ifade etmiştir. Dr. Yıldırım tarafından Erciş‟te bir

Aile Sağlığı Merkezi (ASM) hekiminin evinde göçük altında kalarak öldüğü de belirtilmiştir.

Van‟dan Erciş merkeze gitmek üzere yola çıkıldığında, şehir içinde yol boyu depremin yol

açtığı yıkıntılar ile karşılaşılmıştır. Açık olan bir süper markete uğranılarak Ekibin

gereksinimi olabilecek dayanıklı gıdalar, içecekler, su ve hijyen malzemeleri alınmıştır. Van

Erciş yolu yaklaşık 103 km‟dir. Yol iyi durumda olup herhangi bir hasara rastlanmamıştır.

Toplu taşıma araçları çalışmakta ancak halk bunları kullanmamaktadır. Servis şoförü ile

yapılan görüşmede servis şoförü, Erciş‟e çok yardım geldiğini ancak gelen yardımların yoldan

çevrilip yağmalandığını, kamyon ve TIR‟ların Erciş‟e gelmeden geri döndüklerini belirtmiştir.

Bu görüş daha sonra her yerde konuşulan halk tarafından da dile getirilmiştir.5

Saat 16.00‟da Erciş sahra hastanesine (triyaj hastanesi) ulaşılmıştır. İstanbul UMKE

koordinatörü Dr. Türkay Esin ile görüşülmüştür. Dr. Esin, Erciş sahil yolu üzerinde 40-50

ishal vakası olduğunu belirtmiştir. Çevre sağlığı teknisyenlerinin ve UMKE‟de görevli bir

dahiliye uzmanının HAMER Ekibi bölgeye gelmeden önce bu konu ile ilgili olarak çalışmaya

başladığını ifade etmiştir. Önceki yıllara ait ishal vakalarına ait bilgilerin ellerinde olmadığı

anlaşılmıştır. Ayrıca vakaların kümelenmesi ile ilgili de veri olmadığı görülmüştür. Arama ve

kurtarma çalışmaları ile deprem yaralanmalarına yönelik acil tedavi hizmetlerinin artık

sonlanmak üzere olduğu, halk sağlığı önlemlerini hızlı bir şekilde uygulamanın zorunlu

olduğu dile getirilmiştir. Özellikle bu konularda Valiyi ikna etmede akademisyen bir halk

sağlığı uzmanının kendilerini güçlendireceğini söylemiştir. Kullanılan jeneratörleri

çalıştırmak için mazot bulmada sıkıntı çekildiğini belirtmiştir. Yaklaşık 100 bin olan Erciş

nüfusunun, bölgeye gelen sağlık personelleri ve kişilerin akrabaları ile iki katına (200 bin)

çıktığı da belirtmiştir. Dr. Türkay, HAMER ekibinin barınma sorunu yaşaması halinde

yardımcı olabileceklerini belirtmiştir.

HAMER Ekibi tarafından ishalle mücadelede su ve sabun ile ellerin yıkanmasının, temiz içme

suyu sağlanmasının, tuvalet koşullarının iyileştirilmesinin, hijyen eğitiminin önemi

vurgulanmıştır. Su dağıtım şebekesinde klor takibi yapılmasının ve suların klorlanmasının

gerekli olduğu belirtilmiştir. Mevsim itibari ile bakteriyel ishal görülme olasılığının düşük

olduğu, daha ziyade viral ajanların ishale yol açabileceği, bunların da mevsim itibari ile Rota

ve Noro virüsler olabileceği vurgulanmıştır. Bu tip ishallerin kendini sınırladığı, sıvı destek

tedavisinin yeterli olduğu ifade edilmiştir. Ancak çocuk vakalarda, ateş de varsa (koltuk altı

38,2, oral veya rektal 39 derecenin üstünde) antibiyotik tedavisinin gerekebileceği

söylenmiştir. Gerekirse gaita mikroskopisi ve kültürü alınmasının düşünülebileceği

belirtilmiştir.

Dr. Esin halkın tabletleri yutması nedeniyle klor tabletlerinin depremzedelere dağıtılamadığını

belirtmiştir. Halkın evlerinde tonluk su bidonları kullandığını söylemiştir. Ayrıca, halkın el

yıkama alışkanlığının olmadığını da ifade etmiştir. Halkın sağlam binaların tuvaletlerine

korkudan giremediklerini, cami, okul gibi yerlerin tuvaletlerini kullanmaya çalıştıklarını bu

yerlerin de fazla yüklenme nedeniyle aşırı kirlendiğini belirtmiştir. 6

Daha sonra aynı yerde, kapalı spor salonu içerisinde kurulmuş olan sahra hastanesi (triyaj

hastanesi) sorumlusu İstanbul İl Sağlık Müdür Yardımcısı acil tıp uzmanı Doç. Dr. Doğaç

Niyazi Özüçelik ile görüşülmüştür. Dr. Özüçelik de salgın olasılığı üzerinde durmuş, en

büyük problemi organizasyon ve yönetim eksikliği olarak tanımlamıştır.

Ercis sağlık afet yanıtının koordinasyonunu üstlenen Kocaeli İl Sağlık Müdürü Hasan

Aydınlık cep telefonundan aranmış, ilçeye gelindiği bildirilmiştir. Müdür, HAMER Ekibini

ilçe kriz masasında veya Toplum Sağlığı Merkezi‟nde (TSM) olabileceğini söylediği Kocaeli

İl Sağlık Müdürü Yardımcısı Dr. Sabri Medişoğlu‟na yönlendirmiştir.

Saat 16.50‟de Kaymakamlık binasında kurulan kriz masasına gidilmiştir. Kaymakamlık

binasının genel olarak iyi durumda olduğu ve etrafında bir kalabalığın beklediği gözlenmiştir.

Kriz masası Sağlık Bakanlığı temsilcisi Dr. Mustafa Erdil‟e Kocaeli İl Sağlık Müdür

Yardımcısı Dr. Sabri Medişoğlu‟na nerede ulaşılabileceği sorulmuştur. Kendisinin TSM‟de

bulunabileceği öğrenilmiştir. Kriz masasının da yer aldığı Kaymakamlık binasında

tuvaletlerde suların kesik olduğu, tuvaletlerin koktuğu gözlenmiştir. HAMER Ekibi olarak

Hacettepe Üniversitesi‟ni temsilen halk sağlığı hizmetleri ile danışmanlık hizmetleri sunmak

ve uygulamalar yapmak üzere Erciş‟e gelindiği bilgisi verilerek ekip başkanı Doç. Dr. Hakan

Altıntaş‟ın telefon numarası kriz masası yetkilerine bırakılmıştır. Ancak kriz masası

tarafından HAMER ekibine herhangi bir görevlendirme yapılmamış, HAMER ekibi Erciş‟te

kaldığı sürece ve sonrasında kriz masası tarafından aranmamıştır.

Saat 17.15‟te Erciş TSM‟ye gidilmiştir. TSM yeni bir bina olup, depremden etkilenmemiş

görünmektedir. Merkez çalışanları, kendilerine başvuran 721 hasta kaydı yaptıklarını

belirtmiştir. Burada, Erciş‟te sağlık hizmetlerinin koordinasyondan sorumlu olan Kocaeli

Sağlık Müdür Yardımcısı Sabri Medişoğlu ile görüşülmüştür. Erciş‟e 1 Başhekim ve 2

Hekimle birlikte geldiği tarafından beyan edilmiştir. Dr. Medişoğlu bölgede sağlık afet

yönetiminde çok başlılığı önlemeye çalıştığını belirtmiştir. Stadyumda bulunan çadır kentte su

olmadığını, tuvalet ve duşların olmadığını da belirtmiştir. Dr. Medişoğlu HAMER ekibini

herhangi bir göreve yönlendirmemiştir, HAMER ekibinin yapacağı gözlemlerin kendilerinin

yaptığı hizmetlerin denetlenmesini sağlayacağını ve yapılacak eleştiri ile eksikliklerin

giderilmesinin mümkün olacağını ifade etmiştir. HAMER ekibinin sorusu üzerine ekip

üyelerini barındırma imkanlarının olmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, HAMER ekibine 7

herhangi bir araç tahsisi yapılmamıştır. Doç. Dr. Hakan Altıntaş cep telefonu numarasını Dr.

Medişoğlu‟na vermiştir. Ancak, daha sonra herhangi bir görüşme yapılmamıştır. TSM‟de

poliklinik yapan hekimlere ishal vakalarını alışılmışın dışında sık görüp görmedikleri

sorulmuş, poliklinik yapan hekim bölgeye yeni geldiğini ve gün içinde yalnız 2 ishal vakası

gördüğünü belirtmiştir. TSM binasında T.C. Sağlık Bakanlığı‟ndan gelen ve aralarında halk

sağlığı uzmanı Prof. Dr. Melihşah Ertem‟inde bulunduğu üç kişilik bir ekiple karşılaşılmıştır.

Bu ekip ishal salgını iddiası yanında diğer bazı halk sağlığı konularını da incelemek için

bölgeye Sağlık Bakanlığı tarafından gönderilmiştir.

Daha sonra Ekip, sahra (triyaj) hastanesinin olduğu alana geri dönmüş, Dr. Türkay‟ın

yönlendirmesi ile triyaj hastanesinin karşısındaki meslek lisesinin yatakhane binasında,

üçüncü kattaki karşılıklı iki odaya, bir odada iki erkek, diğerinde üç kadın üye kalacak şekilde

yerleştirilmişlerdir. Aynı binada İstanbul UMKE‟nin elemanlarının da kalmakta olduğu

gözlenmiştir. UMKE ekibi, HAMER Ekibini akşam yemeğine davet etmiş ve bulgur pilavı,

sütlaç, salatalık, domates ile helvadan oluşan akşam yemeğini paylaşmıştır.

HAMER ekibinin kaldığı binada elektrik ve su vardı. Ancak, kaloriferler çalışmamaktaydı.

Bina özellikle geceleri çok soğuk olmaktaydı ve art arda gelen, çok sık hissedilen, büyüklüğü

3-5 arasında değişen artçı depremlerle sarsılmaktaydı. Bina hakkında kimileri deprem öncesi

güçlendirilmiş olduğunu, deprem sonrasında ise Milli Eğitim Bakanlığı mühendisleri

tarafından değerlendirilerek oturulabileceği kararı verildiğini söylerken, kimileri de

kolonlarda çatlaklar olduğunu ve bina da kalmanın tehlikeli olduğunu söylemekteydiler. Bu

belirsizliğe rağmen, soğuk hava ve gece boyu aşırı yağan yağış nedeniyle HAMER ekip

üyeleri geceyi bu binada geçirdiler. Bina gece boyu sallandı ve sabaha karşı 03:00 sularında 5

büyüklüğüne yakın iki artçı deprem yaşandı.

27 Ekim 2011 (PerĢembe) (5. Gün)

HAMER ekip üyeleri kendilerine tahsis edilmiş bir araç olmadığı için, yağmakta olan

yağmura rağmen yürüyerek Ercis‟te kurulmuş olan çadır kent alanları ile enkazların yoğun

olduğu Van Yolu caddesini ziyaret etmeyi kararlaştırmışlardır.8

Bu arada T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürü Dr. Şeracettin Çom,

HAMER Ekip Başkanı Doç. Dr. Hakan Altıntaş‟ı telefonla arayarak, Vali‟nin şehir

şebekesine su vermek istediğini, Sağlık Bakanlığı‟ndan gelen üç kişilik ekibin ise bu suyun

içildiği takdirde salgınlara yol açabileceğini söyleyerek buna karşı çıktığını söylemiş ve Dr.

Altıntaş‟ın bu konudaki görüşünü istemiştir. Dr. Altıntaş, Bakanlık ekibinin görüşüne

katıldığını, deprem nedeniyle hasar görmüş şebekeye su verilirse ve bu sudan halk içerse su

ile bulaşabilen hastalıkların artabileceğini ifade etmiştir. Dr. Çom‟da hem Sağlık Bakanlığı

danışmanlarının hem de H.Ü.T.F. Halk Sağlığı Anabilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Hakan

Altıntaş‟ın onarılmadan şebeke sistemine su verilmesini onaylamadıklarını Valiye ileteceğini

söylemiştir. Ancak, aynı gün akşam saatlerinde şehir şebeke sistemine su verildiği

öğrenilmiştir.

Telefon görüşmesinden sonra HAMER ekibinin kaldığı binanın hemen karşısında yer alan bir

açık alanda kurulu olan çadır kent ile şehir stadyumunda kurulu olan çadır kent ziyaret

edilmiştir. Kalınan binaya yakın, stadyum dışında kurulu, daha küçük olan çadır kentte (46

çadır) depremzedelerin çadırlarında battaniyelerin sayıca az olduğu görülmüştür. Afetzedeler

bazı çadırlarda katalitik sobalar olduğunu, ancak üşüdüklerini belirtmişlerdir. Çadır kentte

tuvaletin ve banyonun olmadığı ve depremzedelerin tuvalet için camiye, kapalı spor

salonunun tuvaletlerine gittikleri belirlenmiştir. Bu çadır kentte çöplerin toplanmadığı, çadır

kentin belirli bir düzen içinde kurulmadığı, yaşayanların kayıt altına alınmadığı, herhangi bir

güvenlik önleminin alınmadığı, aydınlatmanın olmadığı, çadır kentin bir yönetiminin

olmadığı gözlenmiştir. Ayrıca depremzedeler bazı çadırların yağmurda su geçirdiğini de ifade

etmişlerdir. Çadırların Jandarma ekipleri ve Kızılay işbirliği ile kurulduğu belirtilmiştir. Çadır

kentte yaşayan bireyler arasında karbon monoksit zehirlenmeleri olduğu ve bazı çadırlarda

yangınların oluştuğu belirtilmiştir. Buradaki depremzedeler kendilerine herhangi bir yardımın

ulaşmadığını belirtmiştir.

Komşu çadır kent olan stadyuma kurulu çadır kentte ise tuvalet sayısının az olduğu

belirtilmiştir. Erkeklerin kullandığı iki adet tuvalet vardır. Afetzedeler yaklaşık 300 erkeğe 2

tuvalet düştüğünü ifade etmişlerdir. Tuvaletler önünde kuyruk oluşmakta ve kötü koku

metrelerce öteden alınmaktadır. Kadınların kullandığı tuvaletler gözlenememiştir. Ancak

burada da kuyruk olduğu görülmüş, kötü koku duyulmuş, sayıca iki adet olduğu öğrenilmiştir.

Çadır kentte “Anadolu Sağlık Grubuna” ait bir sağlık TIR‟ı bulunduğu, poliklinik hizmeti 9

verildiği ancak röntgen cihazlarının olmadığı belirlenmiştir. Bu özel sağlık kuruluşunun

sahadaki yetkilisi Prof. Dr. Metin Çakmakçı ile durum hakkında görüşülmüştür. Bu çadır kent

de standartlara uygun kurulmamıştır. Ancak, stadyumda kurulu olduğu için zemin daha

uygundur. Suni çim nedeniyle çamur yoktur. Çok az sayıda olsa da (4 adet) tuvalet ve

tuvaletlerde akar su vardır. Çöpler toplanmaktadır. Bir çöp konteyneri gözlenmiştir. Çadır

kent ziyareti sırasında bir çöp kamyonunun çöp almayı geldiği görülmüştür. Stadın

aydınlatmasından yararlanılmaktadır. Genel güvenlik stadyum ortamı nedeniyle sağlanmıştır.

Kızılaydan yetkililer çadır kentin yakınında konuşlanmıştır. Bir yönetim yapısı vardır. Ama

çadırlar numaralanmamış ve burada yaşayanlar kayıt altına alınmamıştır. Vatandaşın sağlık

hizmeti alabileceği yerler yakındır. Kızılay tarafından düzenli yemek çıkarılmaktadır. Her

aileye bir çadır verilmiştir. Ancak yörede aileler sayıca kalabalıktır, dolayısı ile çadırlar

yetersiz kalmaktadır. Bu ziyaret sırasında Erzurum Atatürk Üniversitesi Tıp fakültesi

Psikiyatri Anabilim Dalı‟ndan gelmiş olan asistan doktorlarla karşılaşılmıştır. Bunlardan

HÜTF mezunu olan bir araştırma görevlisi ile konuşulmuştur, o da ikişer günlük rotasyonlarla

bölgeye geldiklerini ve afetzedelere psikolojik destek verdiklerini ifade etmiştir.

Çadır kentlerin, standartlara uygun olarak konuşlanamadığı, kalın çocuk giysilerine ihtiyaç

olduğu, psikolojik desteğe ihtiyaç olduğu gözlemlenmiştir. Bölgede 12 psikolog ve 6

psikiyatristin sahada görev yaptığı belirlenmiştir.

Saat 10.30‟da stadyumda kurulu çadır kentteki Kızılay yetkilileri ile görüşülmüştür. Kızılay

yetkilileri, burada 171 adet çadır olduğunu ve 3000 adet battaniye dağıttıklarını belirtmiştir.

Çadırları dağıtırken herhangi bir kayıt tutmadıklarını, rasgele dağıttıklarını, ilk 48 saat akut

dönem olduğu için talepte bulunan herkese çadır verdiklerini ifade etmişlerdir. On iki kişilik

toplum gönüllüsünden oluşan bir ekibin (öğretmen, imam vb), 26. Ekim.2011 tarihi itibariyle

171 adet çadırı numaralandırmaya ve kayıt altına almaya başladıkları belirtilmiştir. Kızılay‟ın

buraya 70 kişilik bir ekiple geldiği belirlenmiştir. Bir TIR‟ın kapasitesinin 140 çadır olduğu

söylenmiştir. Kızılay yetkilileri bölgede yaklaşık 2000 adet çadır dağıttıklarını ifade etmiştir.

Yardım malzemesi getiren TIR şoförlerinin bıçakla tehdit edildikleri ve TIR‟larda gelen

çadırların yağmalandığı söylenmiştir. Kızılay yetkilileri yağmalama olaylarının önüne geçmek

için malzemelerin artık jandarmanın sağladığı eskortlar eşliğinde getirildiğini ifade

etmişlerdir. Depremzedelerin belirttiği şikayetlerle ilgili olarak yetkililer durumun

depremzedelerin şikayet ettikleri gibi olmadığını ve çadırların su geçirmesinin imkansız 10

olduğunu, bu durumun kişilerin çadırları kendilerinin kurmaya çalışmasından ve çadırların

yanlış kurulmasından kaynaklandığını söylemişlerdir. Ayrıca herkese bol battaniye

dağıtıldığını belirtmişlerdir. Kızılay yetkilileri üç konteyner tuvaletin çadır kente getirildiğini,

gerekli altyapının ve tuvaletlerin kurulmaya çalışıldığını ifade etmişlerdir. Kızılay‟ın bölgede

hakim olduğu çadır kentlerdeki çadır sayılarının; 1. çadır kentte 46, 2. çadır kentte 171 ve 3.

çadır kentte 90 olduğu ifade edilmiştir. Bu çadırların 14 m

‟lik Türk tipi çadırlar olduğu

söylenmiştir. Stadyumdaki çadır kentte (171 çadırın olduğu çadır kentte) 1600 kişinin

yaşadığı belirtilmiştir. Bir ailenin 10-15 çocuğu olduğu, hatta bazı ailelerin 25 kişiden

oluştuğu bu nedenle de çadırların yetersiz kaldığı belirtilmiştir.

Kızılay yetkilileri ile yapılan görüşme sonrasında, otostop yapılarak binilen bir minibüs ile,

yıkımın fazla olduğu Van yolu caddesine ulaşılmıştır. Minübüs şoförüne yol için para teklif

edilmiş, ama şoför “siz bizim için gelmişsiniz” diyerek para almayı kabul etmemiştir. Van

Yolu caddesinde sürmekte olan kurtarma çalışmaları, enkaz kaldırma çalışmaları

incelenmiştir. Yol üzerinde bulunan Erciş Devlet Hastanesine 12.30‟da gidilmiş ve görevli

polislerden hastanenin çalışmadığı, boşaltıldığı öğrenilmiştir. Buradaki hastaların çevre

hastanelere ve sahra hastanesine sevkinin yapıldığı belirlenmiştir.

Yol üzerinde ilerlerken Doç. Dr. Hakan Altıntaş, T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık

Hizmetleri Genel Müdürü Dr. Şerafettin Çom‟un danışmanı Psikolog Yeşim Ünal daha sonra

da Sağlık Bakanlığı Basın Yayın ve Halkla İlişkiler biriminden bir görevli tarafından aranmış,

Genel Müdürün, Doç. Dr. Hakan Altıntaş ile bugün görüşmek istediği iletilmiştir. İlgililere

çadır kent ziyaretleri sonrası görüşmenin gerçekleşeceği bildirilmiştir.

Buradan otogar yakınlarındaki üçüncü çadır kente gidilmiştir. Doksan adet çadır bulunan bu

çadır kente şiddetli yağmur altında ulaşılmıştır. Bu esnada çadır kentte çıkan kavga sonucu

meydana gelen karışıklığa polis müdahale etmiştir. Ortalık sakinleşene kadar çadır kent

yakınında sağlık hizmeti sunmaya hazırlanan “Acıbadem Sağlık Grubuna” bağlı TIR ziyaret

edilmiştir. TIR ve ekip bölgeye 27 Ekim 2011‟de gelmiştir. TIR‟ın içinde çocuk, iç

hastalıkları polikliniği ve radyoloji odası gibi bölümlerin olduğu gözlenmiştir. Personelin

barınması içinde Şehir Spor Kulübüne ait tek katlı, depremde zarar görmemiş bir binanın

Grup tarafından kiralandığı öğrenilmiştir. Çadır kentteki küçük kargaşanın yatışması sonrası,

burası da ziyaret edilmiş, bir erkek, iki kadın afetzede ile görüşülmüştür. Kadın afetzedeler, 11

hijyenik gereksinimlerini sağlamak için uygun mahrem ortamın olmadığından yakınmışlardır.

Ancak, hepsi yeterli gıda yardımı aldıklarını belirtmişlerdir. Yağmur yağışının iyice artması

üzerine, çadır kentin karşısındaki Şehir Spor Kulübünün sundurması altına sığınılmıştır.

Buradan telefon ile Genel Müdür Dr. Şeracettin Çom‟a ulaşılmıştır. Kendisinden bir araç

talep edilmiştir. Yarım saat sonra gelen Diyarbakır UMKE‟ye ait bir kamyonet ile Dr.

Çom‟un yanına doğru farklı bir güzergah üzerinden hareket edilerek diğer yıkıma uğrayan

alanlar da görsel olarak incelenmiştir. Bu arada Erciş TSM önünde durulmuş, buranın

bahçesine park etmiş olan Türk Eczacılar Birliği‟ne (TEB) ait TIR‟daki görevlilerle

konuşulmuştur. Görevliden seyyar ecza deposu ve eczane gibi çalışan TIR‟ın çalışma prensibi

öğrenilmiştir. Görevliler hekim tarafından verilmiş olan reçeteleri gereksinim sahiplerine

ücretsiz vermektedirler. Bu arada “Acıbadem Sağlık Grubununa” (HAMER ekibinden böyle

bir talepleri olduğu için) TEB eczane TIR‟ının telefon numarası iletilmiştir.

Saat 16.00‟da, Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürü Dr. Şeracettin Çom ile, Diyarbakır

UMKE‟ye ait bir çadırda, bir araya gelinmiştir. Toplantıya T.C. Sağlık Bakanlığı Temel

Sağlık Hizmetleri Genel Müdürü Dr. Şerafettin Çom, danışmanı Psikolog Yeşim Ünal, triyaj

hastanesi sorumlusu İstanbul İl Sağlık Müdür Yardımcısı acil tıp uzmanı Doç. Dr. Doğaç

Niyazi Özüçelik, Bursa Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı‟ndan bir

öğretim üyesi, T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından halk sağlığı değerlendirmelerinde bulunmak

üzere bölgeye gönderilmiş olan aralarında Diyarbakır Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk

Sağlığı Anabilim Dalı eski öğretim üyesi Prof. Dr. Melihşah Ertem‟in de bulunduğu üç kişilik

bir ekip, Dünya Sağlık Örgütü Türkiye ofisinden bir yetkili, diğer görevliler ve HAMER ekibi

katılmıştır. Burada afet yanıtında gelinen nokta ve yapılacaklar hakkında bir durum

değerlendirmesi yapılmıştır. İl afet planlamalarının oluşturulmasından ve planlamalardan

bahsedilmiştir. Afet öncesi hazırlıkların ve koordinasyonun önemi üzerinde durulmuştur. Bu

toplantıda Van‟da aile hekimlerinin çalışmaya başlamış olduğu, ancak Erciş‟te aile

hekimlerinin faaliyetlerine henüz başlamadığı belirtilmiştir. ÜSYE vakalarında artma olduğu

ifade edilmiştir. Mevsim ve yaşam koşullarının bunda etkili olduğu düşünülmektedir. Erciş ve

Van‟da sürveyans çalışmalarına başlandığı ifade edilmiştir. Sahra hastanelerinin,

polikliniklerin, TSM‟lerin, gezici sağlık hizmeti veren birimlerin sürveyans çalışmaları için

kendilerine gönderilen formları doldurması gerekliliği vurgulanmıştır. Bölgede çok fazla

sayıda sağlık personeli olduğu, bunların bir kısmının geri gönderileceği belirtilmiştir.

HAMER ekibi de genel afet yönetimi ve afet sonrası halk sağlığı hizmetleri ile ilgili 12

görüşlerini ifade etmiştir. Doç. Dr. Altıntaş afet ile ilgili her konuda danışmanlık

yapılabileceğini, ilgili öğretim üyelerinin tümünün telefon numaralarının Sağlık

Bakanlığı‟nda olduğunu vurgulamış, ekibin Perşembe günü Ankara‟ya dönüş yapacağını,

gerektiği her an telefon ile aranabileceklerini ifade etmiştir. Dr. Çom, sağlık alanında afete

hazırlık ve sağlık afet yönetimi konularında Hacettepe Üniversitesi ile T.C. Sağlık Bakanlığı

arasında protokoller yapmayı planladıklarını, bu konularla ilgili olarak Prof. Dr. Çağatay

Güler ve Doç. Dr. Hakan Altıntaş ile görüşmeler yaptıklarını ifade etmiştir.

Havanın kararması ile toplantı sona ermiştir. HAMER ekibi bir araya gelerek durumun genel

bir değerlendirmesini yapmıştır. Ekibin elindeki imkanların yetersizliği, ortam şartları,

sahadaki insan gücünün yeterliliği, telefonla erişim imkanının varlığı vb nedenlerle görevin

sonlandırılarak Ankara‟ya dönüş yapması kararlaştırılmıştır. Geceyi ekibin üç üyesi kalınan

yer olan öğrenci yatakhanesinde, iki üyesi ise Erciş‟li olan ekip üyesinin ağabeyinin getirdiği

sedan otonun içinde geçirmişlerdir. Soğuk havanın şiddetini giderek artırdığı hissedilmiştir.

28 Ekim 2011 (Cuma) (6. Gün)

Dr. Çom‟un talimatı ile İstanbul UMKE‟nin havalanından lojistik ikmali yapmak için

gönderdiği bir ambulans ve bir “unimog” „a (kamyon ambulans ve kurtarma aracı) binilerek

28 Ekim 2011 tarihinde saat 10.30‟da Ercişten ayrılınmış ve 13.45‟te THY‟nın tarifeli uçağı

ile Van‟dan hareketle, saat 15.30‟da Ankara Esenboğa hava alanına ulaşılmıştır. Karşılamaya

gelmesi beklenen aracın gelmemesi nedeniyle ekip bir taksi ile evlerine dağıtılmıştır.

HAMER Ekibinin, Van’dan ayrıldığı gün (28 Ekim 2011, Cuma, saat 15:30) afet ile ilgili

durum Ģöyledir:

575 ölü

2608 yaralı

enkazdan sağ çıkarılmış 187 kişi

5,739 (8,026 hane) hasarlı oturulamaz bina

4,882 (7,660 hane) hasarlı oturulabilir bina

(Bkz. Ek 4: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Van Depremi Basın

Duyurusu, 28 Ekim 2011, saat 15:30 itibarı ile).13

Afet yönetimi süreci bakımından depreme yönelik arama ve kurtarma çalışmaları ile acil tıp

hizmetleri sunumu sona ermekte, enkaz kaldırma çalışmaları başlamaktadır.

Bu dönem ve sonrasında yapılacak hizmetler genel olarak Ģu Ģekilde özetlenebilir:

1. Afetzedelere birinci basamak sağlık hizmetleri sunulması ve bunun kesintisiz olarak

sürdürülmesi:

Özellikle üst – alt solunum yolu hastalıkları (grip, pnömoni vb), viral ishaller vb sorun

olabilir.

Gebe, lohusa, bebek, çocuk, kronik hastalığı olanlar vb risk gruplarının izlenmesi

2. Afetzedelere ve başta arama kurtarma ekipleri olmak üzere tüm afet yanıtı personeline

psikolojik destek hizmetlerinin sunulması,

3. Afetzedelerin içme suyu, gıda, barınma, ısınma, giysi, tuvalet, yıkanma, çöp – atık

uzaklaştırma, güvenlik vb gereksinimlerinin sağlanmaya devam etmesi,

4. Yardımların daha düzenli dağıtılmasının ve hak sahiplerinin eline geçmesinin sağlanması,

5. Bölgede hizmet vermeyi sürdürecek sağlık personeline uygun barınma ve sanitasyon

şartlarının sağlanması, sağlık personelinin makul süreler içinde rotasyonu (3-7 gün),

6. Su, elektrik, kanalizasyon, telefon vb yaşamsal hatların hızla işler duruma getirilmesi

Ekibin, ErciĢ’ten ayrıldığı dönemde gereksinim duyulan baĢlıca yardım malzemeleri

Ģunlardır:

1. Kışlık çadır, konteyner

2. Uyku tulumu

3. Çabuk bozulmayacak ve stok imkanı bulunan gıda malzemeleri

4. Katalitik soba (tüpü ile birlikte)

5. Temizlik malzemeleri

6. Seyyar tuvalet

7. Mutfak eşyası

(Bkz. Ek 5: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Duyuru, 29 Ekim

2011).

Bunlar dışında çocuklara yönelik olarak bebek bezleri, kalın kışlık giysiler, oyuncaklar,

kadınlara yönelik hijyenik ürünler yararlı olacaktır. 14

Yapılacak nakdi ve ayni yardımın Bayram öncesinde yapılması vatandaşın moralini olumlu

etkileyebilir.

HAMER Ekibinin karĢılaĢtığı güçlükler:

1. HAMER‟in eğitim, araştırma ve diğer akademik çalışmalara ağırlık vermesi ve operasyonel

olmayacağı düşüncesi ile bu yönde hazırlık yapmamış olması,

2. Sahada kullanacağı uygun bir aracının olmaması,

3. Uygun donanım, çadır ve kıyafetlere sahip olunmaması,

4. Yeterli lojistik imkanlarının olmaması,

5. Görev olarak tam anlamıyla ne beklendiğinin belirlenmemiş olması olarak özetlenebilir.

Van Depremi (23 Ekim 2011) sonrası ErciĢ ilçesinde HAMER Ekibi tarafından yapılan

inceleme ve çalıĢmaların olumlu sonuçları:

1. Afet yöresinde halk sağlığını ilgilendiren bazı kritik konularda sağlık ekiplerine ve

yetkililere danışmanlık yapılmıştır.

2. Sahada görev yapan çeşitli kurum ve kuruluşlarla iletişim kurulmuş, işbirliği yapılmıştır.

3. Temas edilen onlarca afetzede vatandaşa moral verilmiş ve onlardan yardımlarına

koşulduğu ve yanlarında olunduğu için olumlu geri bildirimler alınmıştır.

4. Türkiye‟ye gelerek insani yardım yapmak isteyen Dr. Junichiro Watase, Mimar Tomoko

Matsushita, Hemşire Yosuke Takada‟dan oluşan üç kişilik Japon HuMA (Humanitarian

Medical Assistance) sağlık ekibinin yörede görev yapan unsurlarla irtibatlanması

sağlanmıştır.

5. Hacettepe Üniversitesi‟nin afet yanıtında saha düzeyinde temsil edilmesi sağlanmıştır.

6. HAMER kurulduğu 2008 yılından bu yana ilk kez operasyonel bir görev üstlenmiştir.

7. Ekipte yer alan araştırma görevlilerinin afet ortamını gözlemesi ve deneyim kazanması

sağlanmıştır.15

Öneriler:

Hacettepe Üniversitesi‟nin gelecekte olabilecek afetlerde daha etkin bir saha yanıtı

verebilmesi için bu konuda şimdiden hazırlıklara başlanmalıdır. Sahada başarılı olabilmek

için uygun eğitim, donanım, araç-gereç ve lojistik imkanlara sahip olunmalıdır. Sahaya her

giden ekibin kriz masasına (afet ve acil durum yönetim merkezine) ayni ya da nakdi bir

yardım götürmesi yararlı olacaktır.

Afet yanıtı ile ilgili olarak Hacettepe Üniversitesi arama ve kurtarma, acil tıp hizmetleri,

birinci basamak sağlık hizmeti sunumu, halk sağlığı hizmetleri, ruh sağlığı hizmetleri, sosyal

hizmetler gibi konularda faaliyet gösterebilir.

HAMER, Rektörlük tarafından verilecek bu tür sorumlulukları yerine getirmek için çalışmaya

hazırdır.16

EK 1: T.C. BAġBAKANLIK AFET VE ACĠL DURUM YÖNETĠMĠ BAġKANLIĞI

DEPREM DAĠRESĠ BAġKANLIĞI

Konu: 23/10/2011, Van – Merkez Depremi 23/10/2011

BASINA VE KAMUOYUNA

(Ön Bilgi Formu)

TARĠH : 23.10.2011

BÜYÜKLÜK : 6.7 Ml

SAAT : 13:41 TS

KOORDĠNAT : 38.68 K – 43.47D

DERĠNLĠK : 19.02 Km.

YER : VAN - Merkez

GENEL___________________________________________________________________

23/10/2011 günü, saat 13:41‟de M: 6.7 büyüklüğünde Van merkezli büyük şiddette bir

deprem meydana gelmiştir. Ana şoktan sonra yoğun bir artçı deprem aktivitesi meydana

gelmekte olup çözülebilen artçı depremlerin sayısı 20 adet, büyüklükleri 2.5-5.8 arasında

değişmektedir. Artçı depremler devam etmektedir.

HASAR___________________________________________________________________

Deprem Van, Erciş, Muradiye ve diğer ilçelerde çok kuvvetli hissedilmiş olup ilk

belirlemelere göre hasar ve can kaybı meydana getirmiştir. Deprem Erzurum , Ağrı, Mardin,

Diyarbakır, Muş, Bitlis, Iğdır, Kars, Batman, Siirt illeri ve ilçelerinde hissedilmiştir.

Depremde hayatını kaybeden ve yaralı kişi sayısı henüz kesinleşmemiştir.

ĠVME

DEĞERI_____________________________________________________________

Deprem dış merkezine 116 km uzaklıktaki Bitlis-Merkez‟de en yüksek ivme değeri D-B

yönünde 102 gal olarak ölçülmüştür.

TEKTONĠK _______________________________________________________________

Depremin meydana geldiği bölgeye en yakın tektonik yapılar doğrultu atım karakterlidir

ancak yapılan odak mekanizması çözümleri meydana gelen ana şokun, ters bileşenli düşey

atımlı bir faydan kaynaklandığını göstermektedir.

DEĞERLENDĠRME________________________________________________________

Deprem aktivitesi bakımından oldukça aktif olan bölgede birçok yıkıcı depremin meydana

geldiği bilinmektedir. Çaldıran, Hasan Timur Gölü ve Erciş fayları ile Güneydoğu Anadolu

Bindirmesi bu depremleri üreten ana yapılar olup 1945 M=5.8 Çatak, 1972 M=5.2 Van,

1976 M=7.2 Çaldıran ve 1977 M=5.1 Erciş depremleri son yüzyılda meydana gelen en

büyük depremlerdir. Deprem bölgesindeki hasarlı yapıların kullanılmaması yönünde gerekli

önlemlerin alınması rica olunur. Kamuoyumuzun bilgilerine sunulur.

http://www.deprem.gov.tr/sarbis/Shared/Anasayfa.aspx 29 Ekim 201117

EK 2: TTB VAN TABANLI DEPREMĠ 1. GÜN HIZLI DEĞERLENDĠRME RAPORU

[Halk_Sagligi] FW: Van-Tabanlı Depremi Birinci Gün Hızlı Değerlendirme Raporu

FROM: Raika Durusoy TO: Halk_Sagligi@yahoogroups.com

Tuesday, October 25, 2011 12:30 PM

Van-Tabanlı Depremi Birinci Gün Hızlı Değerlendirme Raporu

24 Ekim 2011

23 Ekim 2011 Pazar günü öğle saatlerinde Van‟da merkez üssü Tabanlı köyü olan deprem

büyük yıkıma yol açmış ve yeniden bir deprem felaketiyle ülkemizi karşı karşıya getirmiştir.

Bir kez daha deprem nedeniyle kaybettiklerimizin yakınlarına başsağlığı, yaralılara acil şifalar

diliyoruz.

Depremin hemen ardından TTB Merkez Konseyi üyesi 2 hekimin de bulunduğu bir

değerlendirme ekibi bölgeye hareket etmiş ve bölgede (Erciş‟te) inceleme ve

değerlendirmelerde bulunmuş, sağlık hizmeti faaliyetlerine katılmış, yetkililerle görüşerek bir

durum değerlendirmesi yapmıştır.

Van‟da meydana gelen depremden sonra Türk Tabipleri Birliği ve Sağlık ve Sosyal Hizmet

Emekçileri Sendikası temsilcileri tarafından oluşturulan Olağandışı Durumlarda Sağlık

Hizmetleri Hızlı Değerlendirme Ekibi 23 Ekim 2011 saat 19.00 civarında Erciş'e ulaşmıştır.

Değerlendirme Heyeti, Erciş'e ulaşım sürecinde bölge tabip odaları ve SES şubeleri başta

olmak üzere, tüm bölgeden Olağandışı Durumlarda Sağlık Hizmetleri deneyimi olan sağlık

çalışanlarının acil müdahale yapmak üzere Erciş'e gelmesine aracılık etmiştir. Bu ekiplerin

sağlık müdürlükleri ve yerel yönetimlerin olanakları kullanılarak bölgeye ulaşımları

sağlanmıştır.

Erciş‟e ulaşıldığında çok sayıda büyük ve küçük bina enkazı ile karşılaşılmıştır. Erciş'te

telefonların kesik olduğu, internet ve cep telefonu imkanının kısıtlı olduğu, Erciş halkının

sokakta ateş yakarak enkazdaki yakınlarının çıkartılmasını tedirgin bir sekilde bekledikleri

gözlenmiştir. Enkazlarda kısıtlı olanaklarla arama kurtarma ekiplerinin faaliyetlerini

yürüttükleri gözlenmiştir.

Değerlendirme ekibi, ilk olarak kriz masasının bulunduğu kaymakamlık binası ile Erciş

Devlet Hastanesi‟ni ziyaret etmiştir. Kriz masasına ulaşan ekip ilk basta yetkililerle iletişime

geçmekte zorlanmıştır. Bunun nedeni, bu esnada ilçede bulunan tüm mülki amirlerin

Başbakan‟ın incelemelerine eşlik etmesi olarak gözlenmiştir. Israrlı çabalarlar sonucunda bir

askeri yetkili ile temas kurulmuş, ekibin amacı ve yürütülecek olan acil sağlık hizmetlerine

yapılacak katkı ile ilgili bilgi verilerek ilçenin sağlık ve genel ihtiyaçlarına ilişkin bilgi

alışverişinde bulunulmuştur. Elde edilen bilgiler TTB ve SES Genel Merkezi ve ilgili

birimleriyle paylaşılmıştır.

Devlet hastanesinde ise hastanenin yıkılma riskine karşsı boşaltıldığını, sağlık hizmetlerinin

Toplum Sağlığı Merkezi‟nde yürütüldüğü belirlenmiş, ilgili Toplum Sağlığı Merkezi‟ne

gidilerek sağlık hizmetlerini yürüten yerel sağlık çalışanlarına destek verilmiştir. Sağlık

kurumunun acil ihtiyacı olan ortopedi, göğüs cerrahisi ve beyin cerrahisi uzmanları

gereksinimleri ilgili birimlere iletilmiştir. Bu arada sağlık hizmetlerinin yürütülmesinde,18

gelenlerin kayıt altına alınmasında ve malzeme temininde ve ekibin eşgüdüm içinde

çalışmasında zorlukların olduğu adeta kaotik bir ortamın olduğu gözlenmiştir. Bu noktada,

kent dışından gelen çok sayıda sağlık çalışanı hizmete entegre edilmeye çalışılmıştır. Sağlık

kurumlarının fiziki yetersizliği ve çok sayıda sağlık personelinin kentte olması göz önüne

alınarak sağlık hizmetlerinin verilmesine destek için ekibimizin katkılarıyla kentin

merkezinde bulunan meydanda 4 adet sağlık hizmet çadırı kurulmuştur. Hizmet veren kamu

sağlık kurumlarına yakın illerden gelen TTB ve SES üyeleri yönlendirilmiştir.

Deprem mağduru sayısının hızla artması nedeniyle fiziki olarak yetersiz kalan TSM‟ye ek

olarak “sahra hastanesi” adı verilen birim oluşturulduğu görülmüş ve stadyum içerisinde

"sahra hastanesi" kurulmasına destek verilmiştir. Personel görev dağılımında sorumluluk

alınmış ve çalışmalar gelen ekiplerle birlikte sürdürülmüştür. Sabah saat 04.00‟e kadar

ekibimiz tarafından yürütülen sorumluluk ve hizmetler Sağlık Bakanlığı tarafından

İstanbul‟dan gönderilen UMKE ekibine devredilmiştir.

Bu arada koordinasyon ekibi ilçeye bağlı Çelebibağ beldesini ziyaret ederek depremin etkileri

hakkında belediye başkanı ve halktan bilgi almıştır. Genel olarak Erciş ilçesi ve beldelerinde

halkın evlerine girmediği, ateşler yakarak dışarıda bekledikleri ve çadırda kalan olmadığı

gözlenmiştir.

GörüĢülen kurum ve yetkililer:

Erciş ilçesi kriz merkezi ile görüşmeler, vali yardımcısı ve belediye başkanı ile görüşme,

Erciş ilçe kriz merkezi yetkilileri:

Vali yardımcısı

Belediye başkanı

Sağlık Müdür yardımcısı, sağlık grup başkanı

Çelebibağ belediye başkanı ve kriz merkezi yetkilileri

Cumhuriyet savcısı

Kızılay koordinatörü

MEVCUT DURUM:

Etkilenen nüfus: Van Erciş ilçesi, belde ve köylerinin neredeyse tamamının depremden

etkilendiği bununla birlikte Erciş ilçesinin merkezinde bulunan Van Yolu Caddesi, Kışla

Mahallesi ve Beyazıt Mahallesi'nin depremden daha fazla etkilendiği gözlenmiştir. Bu

mahallelerde özellikle çok katlı binaların toplu yaşam alanlarının (okul, yurt, kahvehane,

internet salonu, Kuran kursu) etkilendiği belirlenmiştir. 24.10.2011 tarihinde saat 10.00‟da

kriz masası yetkililerinden alınan bilgiye göre 80-85 büyük binanın yıkıldığı öğrenilmiş, aynı

rakam arama kurtarma ekipleri ve Erciş halkı tarafından 100-120 olarak belirtilmiştir. İlçenin

Lâtifiye Mahallesi'nde de yer yer yıkık binalar belirlenmiştir.

Yine ilçenin Yeşilova mahallesinde büyük hasar olmamasına karşın göç ile yeni kurulan bir

mahalle olması nedeniyle kentsel altyapı hizmetlerinde büyük sorunların olduğu, depremden

bağımsız sağlık açısından ciddi sorun taşıdığı ve bu sorunların deprem sonrası

yoğunlaşabileceği saptanmıştır. Bu bölgedeki halkın yakınlardaki Koç Köprü barajının

yıkılacağı hakkında ortaya atılan söylentilerden kaygı duyduğu, geceyi sokakta geçirerek su

ve elektrik sorunlarının olduğu buna karşılık ne kaymakamlık ne de belediye tarafından hiç

bir hizmeti alamadıklarını ifade ettikleri görülmüştür. TMMOB il Koordinasyon Kurulu ile 19

temasa geçilmiş ve böylesi bir sorun olmadığı bilgisi alınmıştır. Genel olarak ilçeye bağlı köy

ve beldelerde kısmı hasarların olduğu öğrenilmiştir.

Ölümler: Sağlık kurumlarına getirilen ölülerin terkedilen hastanenin arka bahçesine

götürüldüğü, hastaneyi inceleyen koordinasyon ekibimizin savcı ile yaptığı görüşmede saat

09:00 itibarı ile Erciş‟te 120 civarında ölünün getirildiği büyük bir kısmının yakınları

tarafindan teslim alındığı öğrenilmiştir. Sahibi olmayan ölülerin hastane arka bahçesinde açık

şekilde uygun olmayan tarzda bulunduruldugu gözlenmiştir. Savcı ile yapılan görüşme ile

ceset torbalarının olmadığı öğrenilmiş ve konu ile ilgili kriz masası askeri yetkilisine ve TSM

sorumlu hekimine bilgi verilmiştir. Daha sonra TSM‟de ceset torbasının bulunduğu ve

hastaneye gönderildiği öğrenilmiştir. Ölü sayısının TSM‟deki sağlık çalışanları tarafından

(saat 09.00) 150-200 arasında olduğu belirtilmiştir.

Yaralılar: Sabah saat 09:30 da TSM ve 'sahra hastanesi' ne 800 civarında yaralı başvurusu

olduğu belirtilmiştir. Bununla birlikte depremin oluş saatinden saat 19.00‟a kadar kayıt

tutacak kişi ve zamanın bulunmadığı saptanmıştır. Genel olarak getirilen yaralıların önce

triajdan geçirildiği, uzmanlar tarafından ilk müdahale yapıldıktan sonra çevre il ve ilçelere

hızla sevk edildiği gözlenmiştir. Ameliyathane koşulların oluşturulamadığı, uzman hekimler

tarafından belirtilmiştir.

Arama kurtarma çalıĢmaları: Arama kurtarma faaliyetlerinin gece boyunca devam

ettirildiği bununla birlikte personel ve olanaklarının çok yetersiz olduğu belirlenmiştir. Sabah

itibari ile diğer illerden ulaşan arama kurtarma ekiplerinin tüm çabalarına karşın çok sayıda

enkazda faaliyet yürütülmediği, yürütülen faaliyetlerde bazı ekiplerde usulüne uygun arama

kurtarma çalışmasının yapılmadığı, kepçelerin özensizce kullanıldığı, yine bu faaliyetler

sırasında, depremzedelerin kontrolsüz bir şekilde enkaz alanlarına girdiği gözlenmiştir.

Barınma ve ısınma: Çok sayıda bina enkazı olması, yine hasar olmasa bile devam eden artçı

depremler nedeniyle Erciş halkının tümünün geceyi dışarıda ateş yakarak geçirdiği

gözlenmiştir. Çadır kentlerin sabaha karşı kurulduğu ve az sayıda kişinin bu olanaktan

yararlandığı gözlendi. Sabah kurulan 2 çadır kentin olduğu bunların stadyum ve halı sahada

kurulduğu, mevcut tüm alana kurulduğunda her birinin 100‟er çadır barındırdığı belirtilmiştir.

Çadır kentte yapılan gözlemlerde su, meyve suyu ve kuru gıda dağıtımının olduğu, mutfağın

kurulmadığı, tuvalet ihtiyacının stadyum içerisindeki az sayıda tuvalette giderildiği ve bu

tuvaletlerde hijyenin kötü olduğu gözlenmiştir. Çadır kentte atıklarla ilgili (çöp) olanakların

olmadığı belirlenmiştir. Isınma sorunu yaşayan çok sayıda vatandaşın battaniye ve giysi

arayışında olduğu izlenmiştir.

Su: Sağlık merkezleri dahil ilçenin tümünde su olmadığı gözlenmiştir. Yetkililer tarafından su

ve kanalizasyon tesisatının tahrip olduğu belirtilmiştir. Şu anda ilçede kaymakamlık, belediye,

sivil toplum kuruluşları, sendikalar, demokratik kitle örgütleri ve siyasi partiler tarafından

içme suyu dağıtılmasına karşın içme ve kullanma suyu ihtiyacı devam etmektedir.

Beslenme: Kızılay ve gönüllü kuruluşların gıda dağıtmalarına karşı gıdaya ulaşamayan çok

sayıda insanın olduğu gözlenmiştir. Gıda dağıtım kuruluşları önünde uzun kuyrukların olduğu

izlenmiştir.

Atıklar: İlçede atıklarla ilgili ciddi hiçbir çalışmanın olmadığı belirlenmiştir. Tuvalet

gereksinimleri toplu yaşam alanlarında (cami, hastane, kaymakamlık, çadır kent vb) 20

karşılanmakta bununla birlikte tuvaletlerde su bulunmamaktadır. Bu durumun böyle devam

etmesi halinde bulaşıcı hastalıklarla ilgili ciddi tehditler olacaktır. Bu konuda yetkililer

uyarılmıştır.

Sağlık kuruluĢlarının olanakları:

1) Erciş'te yaşayan sağlık emekçilerinden bir aile hekimi ve 4 hemşirenin enkaz altında

olduğu öğrenilmiştir.

2) Sağlık kurumunda çok sayıda yerel sağlık çalışanının, yakınlarının depremden

etkilenmelerine karşın özveri ile çalışmaya devam ettiği gözlenmiştir. Bununla birlikte yorgun

ve kaygılı oldukları izlenmiştir.

3) Sağlık kurumlarının fiziksel, barınma ve sterilizasyon olanaklarının yetersiz olduğu

gözlenmiştir (su, dezenfeksiyon, yeterli gözlem odası vb).

4) Ruh sağlığı ile ilgili henüz sistematik bir çalışma başlatılmamıştır.

5) Depremin üstünden 24 saat geçmesine rağmen sağlık hizmetlerinin koordinasyonsuz ve

kaotik şekilde yürütüldüğü gözlenmiştir.

6) Acil müdahale dışında poliklinik hizmetleri “sahra hastanesi”nde yürütülmektedir. Bölgede

birinci basamak sağlık hizmet kurumları faal değildir.

7) Bölgenin yakın illerinin büyük hastanelere yönelik sevkleri devam etmektedir. Sevkler ile

ilgili olanakların yeterli olduğu gözlenmiştir.

8) Çevre sağlığı ile ilgili hizmetlerin henüz başlatılmadığı izlenmiştir.

TEMEL ĠHTĠYAÇLAR

1) Genel: Çadır, battaniye, giysi, temel gıda maddeleri, temiz içme ve kullanma suyu, çocuk

maması, çocuk bezi, kadınlar için pet, evlere dağıtılacak dezenfektan madde, sıvı sabun,

ısınma ve aydınlatma araçları, yağmurluk, çöp torbası,

2) Sağlık gereksinimleri: Bu benzer olağan dışı durumlarda erken evrede kaos/kargaşa

yaşanması beklenir ve anlaşılabilir. Ancak, gerek acil, gerekse rutin sağlık hizmetlerinin hızla

gereksinime dönük olarak örgütlenmesi ve koordinasyonu gerekmektedir. Bölgede yapılan

gözlemde, koordinasyona yönelik mekanizmaların güçlendirilmesine gerek olduğu

anlaşılmaktadır.

Bölgede, birinci basamak hizmetlerinin hızla yaşama geçirilmesi ve travma sonrası ruh sağlığı

hizmetlerinin planlanarak gerekli girişimlerin yapılması gerekmektedir.

Mevsimsel zorlukların da hesaba katılarak öncelikle tıbbi malzeme, barınma, beslenme, temiz

suya ulaşım ve çevre sağlığı hizmetlerinin uygun koşullarda sağlanması önem taşımaktadır.

Prof. Dr Mehmet Zencir (TTB Merkez Konseyi)

Uzm. Dr. Halis Yerlikaya (TTB Merkez Konseyi)

Mehmet Sıddık Akın (SES Genel Sekreteri)

Fikret Çalağan (SES Merkez Denetleme Kurulu BaĢkanı)21

EK 3: 2008 YILI VAN ĠLĠ ġEHĠR VE KÖY NÜFUSU (TUĠK ĠSTATĠSTĠKLERĠ)

BELEDĠYELERDEKĠ NÜFUS (2008)

Ġlçe Belediye Toplam Erkek Kadın

Merkez

Van

Belediyesi

331.986 167.502164.484

Bostaniçi

Belediyesi

17.917 9.188 8.729

Erçek

Belediyesi

3.452 1.762 1.690

Bahçesaray

Belediyesi

3.622 1.830 1.792

BaĢkale

Başkale

Belediyesi

15.910 8.953 6.957

Çaldıran

Belediyesi

16.172 8.539 7.633

Çatak

Belediyesi

6.402 3.462 2.940

Edremit

Belediyesi

12.247 6.119 6.128

Çiçekli

Belediyesi

4.673 2.361 2.312

ErciĢ

Erciş

Belediyesi

77.464 40.415 37.049

Çelebibağı

Belediyesi

12.693 6.666 6.027

Kocapınar

Belediyesi

4.692 2.431 2.261

GevaĢ

Gevaş

Belediyesi

11.042 5.484 5.558

Uysal

Belediyesi

2.800 1.364 1.436

Gürpınar

Belediyesi

9.290 5.225 4.065

Muradiye

Belediyesi

13.816 6.981 6.835

Ünseli

Belediyesi

3.856 1.932 1.924

Özalp

Belediyesi

9.402 4.794 4.608

Sağmalı

Belediyesi

5.679 2.955 2.724

Saray

Belediyesi

4.325 2.520 1.805

Kaynak: T.C. Van Valiliği, Nüfus ve Sosyal yapı, http://www.van.gov.tr/default_B0.aspx?content=1006 22

EK 4: VAN ĠLĠNDE ÖNCEDEN MEYDANA GELMĠġ BAZI DEPREMLER

NO TARİH

Saat

(T.S.)

YER ŞİDDET

MAG

CAN

KAYBI

HASARLI

BİNA

18 10.09.1941 23:53 Erciş (VAN) VIII 5.9 192 600

64 24.11.1976 14:22 Muradiye (VAN) IX 7.5 3840 9232

Kaynak: B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Ulusal Deprem İzleme

Merkezi, http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/default.htm 29 Ekim 2011

YER TARĠH BÜYÜKLÜK ÖLÜ YARALI

VAN-ERCĠġ 10.09.1941 5.9 194 -

VAN 20.11.1945 5.8 - -

VAN 16.07.1972 5.2 1 -

ÇALDIRAN-MURADĠYE 24.11.1976 7.2 3840 497

Kaynak: Boğaziçi Üniversitesi Kandilli rasathanesi, Türkiyede Büyük Depremler,

http://www.belgenet.com/deprem/depremt.html 29 Ekim 201123

EK 5: T.C. BAġBAKANLIK AFET VE ACĠL DURUM YÖNETĠMĠ BAġKANLIĞI

VAN DEPREMĠ BASIN DUYURUSU, 28 EKĠM 2011, SAAT 15:30 ĠTĠBARI ĠLE

DEPREM BÖLGESİNDE ÖNCELİKLİ OLARAK İHTİYAÇ DUYULAN MALZEMELER

T.C.

BAġBAKANLIK

AFET VE ACĠL DURUM YÖNETĠMĠ BAġKANLIĞI

DUYURU

(29 EKİM 2011)

DEPREM BÖLGESĠNDE ÖNCELĠKLĠ OLARAK ĠHTĠYAÇ DUYULAN

MALZEMELER

Başkanlığımıza ve Van Valiliğine; valilikler, kurumlar, STK‟lar ve vatandaşlarımızdan yoğun

bir şekilde yardım yapma talepleri gelmektedir.

Toplanan yardımları gönderecek valilikler, kurumlar, STK‟lar ve vatandaşlarımızın,

yardımları göndermeden önce Van Valiliği ile koordine sağlamaları, yardımların sağlıklı bir

şekilde ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasını sağlayacaktır.

Yardımlarda, aşağıdaki listede yer alan malzemelere öncelik verilmesi uygun olacaktır.

Öncelikli Ġhtiyaç Listesi ;

· Kışlık çadır, konteyner

· Uyku tulumu

· Çabuk bozulmayacak ve stok imkanı bulunan gıda malzemeleri

· Katalitik soba (tüpü ile birlikte)

· Temizlik malzemeleri,

. Seyyar tuvalet

. Mutfak eşyası

http://www.afetacil.gov.tr/ 29 Ekim 2011

Anahtar Kelimeler: VAN, DEPREMİ, (23, EKİM, 2011), SONRASI, ERCİŞ, İLÇESİNDE, HAMER

Hacettepe Üniversitesi Afet Araştırma ve Uygulama Merkezi (HAMER) - HABERİNE YORUM GÖNDER

Hacettepe Üniversitesi Afet Araştırma ve Uygulama Merkezi (HAMER)

VAN DEPREMİ (23 EKİM 2011) SONRASI ERCİŞ İLÇESİNDE HAMER EKİBİ TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME VE ÇALIŞMALAR HAKKINDA RAPOR

2012 UMKE Faaliyet Planında Öncelikli Konu Ne Olmalıdır?